Бизнес и индустрия • FRESH CITY •

Бизнес, который растёт

Роман Шнайдерман - о питомниководстве, своих растениях и будущем городов

Автор:
Бизнес, который растёт

Роман Шнайдерман - о питомниководстве, своих растениях и будущем городов

Питомниководство - бизнес с длинным горизонтом, где результат измеряется не месяцами, а годами. Казахстан пока во многом зависит от импортных растений, хотя обладает собственным природным потенциалом и территориями, подходящими для их выращивания.

О развитии этой отрасли, казахстанских растениях и будущем городов мы поговорили с Романом Шнайдерманом - ландшафтным архитектором, урбанистом, специалистом в сфере растениеводства и озеленения.

Седьмого сентября в Уральске по приглашению ТОО «Palma Group» побывал Роман Шнайдерман - ландшафтный архитектор, урбанист, специалист в сфере растениеводства и озеленения, владелец крупнейшего в Казахстане питомника «Лукоморье/Turanga». Более 20 лет Роман работает в Казахстане. Он также возглавляет ландшафтное бюро Envicon, в котором работают более 70 архитекторов. Основные направления деятельности бюро - урбанистика, организация общественных пространств, благоустройство и озеленение.

В рамках визита Роман Шнайдерман встретился с акимом Западно-Казахстанской области Нариманом Турегалиевым и акимом города Муратом Байменовым . Одной из главных тем встречи стало развитие городской среды и перспективы озеленения Уральска.

Гостю показали городской парк культуры и отдыха. Обсуждая его дальнейшее развитие, ландшафтный архитектор представил свои идеи по озеленению, рассказал о современных подходах к созданию комфортной городской среды и показал примеры проектов, реализованных в других городах. Речь шла не только о том, как сделать город визуально привлекательнее, но и о том, какие растения способны успешно адаптироваться к местным условиям и как грамотно выстраивать систему городского озеленения.

Участники обсуждения сошлись во мнении, что парк не должен становиться чрезмерно урбанизированным - основу обновления может составить уже сформировавшийся зелёный каркас. Особое внимание уделили историческому наследию территории. Поскольку парк считается одним из старейших в Казахстане, специалисты планируют изучить исторические карты и архивные материалы, чтобы учитывать первоначальную концепцию при его развитии.

Также Роман Шнайдерман посетил местный питомник растений, где провёл презентацию и поделился профессиональным опытом. В ходе встречи обсудили подходы к оптимизации озеленения городского пространства - улиц, скверов и площадей, принципы подбора растений с учётом климатических условий Западного Казахстана, особенности формирования устойчивых и функциональных зелёных зон, а также современные решения в организации городского озеленения. Отдельно затронули вопросы выращивания посадочного материала и развития местных питомников как важной составляющей этой системы. Выращивание растений непосредственно в регионе позволяет подбирать культуры с учётом местных климатических условий и формировать собственную базу посадочного материала для дальнейшего озеленения города.

Журналисты FRESH CITY лично встретились и поговорили с Романом Шнайдерманом. В эксклюзивном интервью он рассказал о современных подходах к озеленению городов, развитии питомниководства в Казахстане, растениях, которые могут изменить облик наших городов, и о том, каким он видит зелёное будущее Казахстана.

- Роман, вы много работаете с озеленением общественных пространств. Какие проблемы вы чаще всего видите?

- За последние три-четыре года в озеленении городов Казахстана произошли колоссальные изменения. Многое уже сделано и многое ещё предстоит сделать, но главное - кардинально изменился сам подход к вопросу. Основной принцип современного ландшафтного проектирования - ярусность. Условно говоря, ландшафтные архитекторы выделяют три яруса. Верхний - это крупные деревья, которые формируют зелёный каркас города, снижают температуру в летнее время, создают тень и обеспечивают комфорт. Есть средний и нижний ярусы - небольшие деревья, кустарники и многолетние цветущие растения.

В этом отношении Казахстан, на мой взгляд, немного застрял в советском прошлом. Нижний ярус озеленения у нас до сих пор в основном представлен однолетними цветами и газонами. Петунии, бархатцы - ими мы из года в год продолжаем упрямо засаживать города. У такого подхода есть большой минус: каждый год всё приходится высаживать заново. Кроме того, ни у одного города не хватит бюджета, чтобы полноценно сделать цветущим всё городское пространство. В результате цветы появляются на одних и тех же участках, а большая часть города остаётся без качественного озеленения.

Европейский и американский подход сегодня несколько иной. Однолетние цветы там тоже используются, но скорее как яркие акценты в отдельных местах. А основная часть городского озеленения приходится на многолетние кустарники и растения. Сейчас мы тоже постепенно переходим от ежегодной высадки цветов на одних и тех же местах к системному подходу. Например, условно можно выбрать пять улиц в Уральске, создать там многолетние цветники, затем перейти к следующим улицам. И в течение пяти-семи лет последовательно превратить весь город в цветущий.

В результате мы получаем город, который постоянно остаётся зелёным и красивым. А бюджет уже не приходится ежегодно тратить на массовую высадку цветов - основной акцент смещается на уход, обслуживание и обновление существующих посадок.

При таком подходе появляется и гораздо больше возможностей благодаря огромному разнообразию многолетних растений. Они цветут в разное время, и при правильном подборе можно создать непрерывное - весеннее, летнее и осеннее - цветение. Многие города мира уже используют это не только для озеленения, но и для создания новых городских традиций - проводят фестивали цветов.

Например, в Алматы мы сейчас активно высаживаем лаванду и планируем в ближайшие годы развивать направление лавандовых фестивалей. Все эти вещи напрямую влияют на качество жизни горожан. Когда человека окружают цветы, у него появляется гораздо больше поводов для хорошего настроения.

- Вам уже удалось продвинуть эту идею в казахстанских городах? Есть ли примеры, где этот подход уже работает?

- Конечно. В Астане этот подход внедряется уже третий год, в Алматы - второй. Большую работу мы провели и в Кокшетау. Это сравнительно небольшой город, и бюджет на озеленение там достаточно скромный. Тем не менее город сейчас активно переходит на многолетние растения, и жители дают очень позитивные отзывы.

Причём там подошли к вопросу комплексно: не только тщательно подобрали растения и продумали посадки, но и наладили качественный уход за ними. Это очень важно. Можно прекрасно спроектировать цветники и высадить хорошие растения, но без грамотного обслуживания результат быстро потеряется.

Если сейчас приехать в Кокшетау, можно увидеть, насколько город изменился буквально за два года. И сами жители это отмечают. Постепенно к этому подходу начинают переходить и другие города. Например, Семей в прошлом году провёл тестовые посадки, а в следующем планирует более масштабное внедрение.

В целом тренд очень серьёзный - всё больше городов начинают двигаться в этом направлении. Уральску, я считаю, тоже нужно включаться в этот процесс. Тем более что все природные условия для этого здесь есть - хороший климат, хорошие почвы. Осталось грамотно использовать этот потенциал.

И сейчас нам как раз предстоит посмотреть, что может предложить местный питомник и какой посадочный материал можно использовать для дальнейшего озеленения города.

- Вы как ландшафтный архитектор и владелец питомника много работаете с растениями. Насколько, на ваш взгляд, сегодня важно развивать в Казахстане собственный ассортимент растений, адаптированных к местным условиям?

- Когда я посещаю питомники в регионах, мне прежде всего интересно увидеть, какие растения здесь растут и насколько хорошо они себя чувствуют в местных условиях. Я много преподаю и читаю лекции по озеленению. В частности, регулярно выступаю в Астане на образовательных программах, куда приезжают специалисты из разных городов Казахстана. И у меня есть большая мечта: мы должны не только внедрять растения, которые исторически здесь не произрастали, но при этом активнее развивать наши собственные, казахстанские виды - те растения, которые формировались на этой территории и прекрасно адаптированы к нашим условиям.

Например, есть очень интересное растение - перовския лебедолистная. Я бы назвал её своеобразным казахстанским аналогом французской лаванды. И буквально две недели назад я вернулся из Бостона, штат Массачусетс. Это растение там является одним из очень популярных в озеленении. При этом его природный ареал - Центральная Азия, в том числе Казахстан. Такие примеры появились благодаря международному обмену семенами между ботаническими садами и питомниками в XX веке. Растения перемещались из одной страны в другую, адаптировались и становились частью совершенно нового ландшафта.

Например, в Алматы сейчас повсеместно растёт сумах оленерогий - это североамериканское растение, семена которого были завезены ещё в середине XX века. Оно прекрасно адаптировалось к местным условиям. Точно так же перовския из Центральной Азии прекрасно прижилась в США.

Поэтому у нас есть огромное количество уникальных и красивых растений, которые необходимо развивать и использовать в собственном озеленении. В конечном счёте мы должны формировать свой, аутентичный ландшафт. Необязательно, чтобы наши города состояли только из лип и гортензий - это в большей степени европейская традиция. У нас есть свои растения, которые ничем не уступают им по красоте и при этом гораздо лучше приспособлены к местному климату.

Например, карагана, или жёлтая акация. Кстати, именно в честь этого растения назван город Караганда. Это дерево прекрасно цветёт и отлично чувствует себя в наших условиях, потому что исторически произрастает на этой территории.

Есть и ещё один замечательный пример - жынгыл, или тамариск. Он растёт на западе Казахстана, в районе Актау, Атырау и других регионов. Это растение прекрасно чувствует себя на засолённых, практически неплодородных почвах и при этом во время цветения может быть невероятно красивым - не хуже сакуры.

Я сам раньше относился к этому несколько скептически, пока не увидел жынгыл в Барселоне. Там центральная набережная буквально засажена этим растением. И это впечатляет: оно неприхотливо, выдерживает сложные условия и при этом даёт очень красивое цветение.

Поэтому в среднесрочной перспективе нам, конечно, нужно серьёзно заниматься селекцией и внедрением наших казахстанских эндемичных растений. У нас огромный потенциал. Та же туранга - растение, которого здесь тоже очень много. Это действительно большая тема, которой можно посвятить отдельный разговор.

- Почему так сложилось? Почему мы перестали высаживать собственные, привычные для нашей территории растения?

- Вообще, питомниководство - это отрасль, значение которой у нас долгое время недооценивалось. Сейчас оно фактически является частью общего сельского хозяйства, хотя во всём мире питомниководство выделено в отдельное направление. Это огромная, серьёзная и важнейшая отрасль, потому что именно питомники должны обеспечивать города посадочным материалом.

У Казахстана здесь огромный потенциал. Прежде всего, мы должны научиться обеспечивать себя собственными растениями. Так же как мы стремимся производить внутри страны другие важнейшие вещи, посадочный материал тоже должны выращивать сами. Постоянно привозить растения из-за рубежа - это, на мой взгляд, как минимум нерационально.

Долгое время со стороны государства этому направлению не уделялось достаточного внимания. Для частного бизнеса проблема тоже очевидна: питомниководство - очень долгий бизнес. Чтобы вырастить полноценное дерево, нужны годы.

При этом в Уральске уже есть хорошая база. Местный питомник - один из крупных и уважаемых питомников в стране. И сейчас подход со стороны государства постепенно меняется. Буквально два месяца назад наш питомник посещал глава государства Касым-Жомарт Токаев, и у меня была возможность рассказать о важности развития питомниководства и внедрения эндемичных видов растений. Думаю, это вопрос времени.

- А как вообще происходит работа с растениями, которые изначально растут в природе? Можно ли взять растение из степи и превратить его в декоративную культуру?

- Конечно. Именно так во многом и развивается декоративное питомниководство. Растения берут из природы, а затем селекционеры начинают с ними работать: отбирают лучшие качества, используют различные методы селекции, работают с подвоями и привоями. Постепенно растение совершенствуется и превращается в декоративную культуру, которую можно использовать в озеленении.

Если говорить о привычных для нас растениях, то мы хорошо знаем карагач, тополя и другие деревья, которые прекрасно растут у нас. Но есть огромное количество других видов, которые для нас пока не настолько привычны. И здесь есть очень интересные примеры.

Например, одно из основных городских деревьев Европы - платан, или чинара. В южной части Казахстана - в Шымкенте, Туркестане, Сарыагаше - платаны прекрасно растут. В XIX веке европейские платаны были не настолько распространены в Европе. Тогда туда привезли центральноазиатский платан - нашу чинару - и скрестили его с европейским видом. В результате появились гибриды, которые сегодня широко используются в европейском озеленении. Они получили мощное, декоративное дерево, которое при этом отличается высокой засухоустойчивостью и хорошо переносит сухой климат. Получается парадоксальная ситуация: наши растения давно «шагают» по миру, их используют в других странах и выводят на их основе новые декоративные формы. А у себя мы зачастую их недостаточно ценим.

- Как вы оцениваете развитие питомников за пределами Астаны и Алматы, в регионах Казахстана? Есть ли у них потенциал?

- Конечно, потенциал есть, и достаточно большой. Сейчас особенно активно питомниководство развивается в Алматинской области - прежде всего благодаря благоприятному климату. Думаю, это, пожалуй, одно из наиболее подходящих мест в Казахстане для создания питомников. Уральский климат я пока специально не изучал, но здесь есть очень большой плюс. Если создавать питомник не только для внутреннего рынка, но и с расчётом на экспорт, у Западного Казахстана есть хорошие перспективы. У вас на севере есть большой «сосед», где климат холоднее, поэтому многие растения там растут хуже и медленнее. Соответственно, выращивать их здесь может быть выгодно.

В целом подходящих для питомниководства территорий в Казахстане много. Например, в северных областях хорошо растут хвойные культуры - Зеренда, Бурабай и другие районы. В Сарыагаше вообще уникальные условия: вегетационный период длится практически девять месяцев в году, поэтому растения там растут очень быстро. Так что перспективы у регионального питомниководства хорошие. Главное - правильно подобрать специализацию под климатические условия конкретной территории.

- Можно ли уже сегодня говорить о том, что Казахстан формирует собственную школу питомниководства - со своими технологиями, специалистами и селекцией?

- Мы движемся в этом направлении. Четыре года назад мы создали Центрально-Азиатскую ассоциацию питомниководов. Сейчас в неё входит 52 питомника, в том числе питомник Улановых в Уральске. Уже четвёртый год мы проводим в Алматы международные мероприятия, посвящённые развитию отрасли. В этом году международная конференция по питомниководству состоится 23-25 сентября. Сегодня Алматы фактически становится хабом растениеводства в Центральной Азии. Кроме того, есть много энтузиастов, которые занимаются питомниками уже много лет, проводят собственную селекционную работу и накапливают профессиональный опыт. Но пока Казахстан в основном остаётся импортёром растений. Поэтому говорить о том, что питомниководство у нас уже находится на высоком уровне, можно будет тогда, когда мы сможем полностью обеспечить внутренний рынок собственным посадочным материалом и начнём экспортировать его в другие страны. Пока нам есть куда стремиться. Но движение в эту сторону уже очень серьёзное.

- А что, на ваш взгляд, сильнее всего недооценивают люди, которые сегодня хотят войти в этот бизнес?

- Прежде всего, нужно понимать, что питомниководство - это долгосрочная история. Здесь не получится быстро вернуть вложения: чтобы вырастить полноценное дерево, нужны годы. Это совсем другой цикл по сравнению с бизнесом, где результат можно получить уже через несколько месяцев.

Но именно в этом есть и преимущество. В Европе существуют питомники, которым уже 200-300 лет, и этот бизнес передаётся из поколения в поколение. Деревья нужны всегда. И если ты не продал их в этом году, они продолжат расти, а в следующем году могут стоить ещё дороже. При этом я всё чаще встречаю людей, в том числе серьёзных предпринимателей из других сфер, которые хотят заниматься питомниководством. Думаю, одна из причин - очень понятное ощущение пользы. Ты выращиваешь растения, делаешь землю лучше, города становятся зелёнее и красивее. И практически не возникает сомнений в том, что занимаешься чем-то хорошим, добрым и нужным обществу. Если человеку это действительно близко, он полюбит это дело.

- Несмотря на сложность и долгий цикл этого бизнеса, что лично вас заставляет оставаться в нём, продолжать работать и развивать это направление?

- У меня несколько направлений бизнеса: проектный бизнес, большой тепличный комплекс по производству салатов и зелени Green Eco. Но в каждом деле я ищу какую-то сверхзадачу. У компании должна быть миссия, и эта миссия не обязательно должна быть материальной. Мне важно, чтобы своим делом мы приносили пользу обществу. И питомниководство как раз отвечает этому стремлению. Мы живём в девятой по площади стране мира. Представьте масштаб задачи - сделать эту страну зелёной, цветущей и красивой. Это глобальная, благородная и очень интересная цель.

Кстати, есть любопытное наблюдение. Люди, которые занимаются садоводством и питомниководством, по некоторым исследованиям, живут дольше. Наверное, это связано с самим ритмом такой работы. Растения растут медленно, и ты начинаешь мыслить пятилетиями и десятилетиями. Тебе некогда думать о старости и пенсии, потому что через пять лет у тебя, например, начнёт плодоносить гинкго-билоба (смеётся), нужно будет собрать семена, а дальше уже появляется задача на следующие десятилетия. Когда человек ставит перед собой такие долгосрочные цели, жизнь становится более наполненной и, наверное, более счастливой.

- В заключение нашей беседы, если представить Казахстан через 10-15 лет, каким вы хотели бы его увидеть с точки зрения сельского хозяйства и озеленения?

- Я хотел бы, чтобы Казахстан стал более комфортным и зелёным. Мне кажется, мы иногда недооцениваем потенциал собственной страны.

Люди могут быть чем-то недовольны, сравнивать Казахстан с другими странами и думать, что где-то лучше. Но я смотрю на это немного иначе. Когда перед тобой уже всё создано, не так много остаётся пространства для изменений. А здесь у нас огромные возможности. Вот я сейчас прихожу в этот парк, вижу красивейшее пространство, и перед нами ставят задачу: давайте сделаем его ещё лучше и комфортнее. И мы это сделаем. Я уверен, что уже следующей осенью парк будет совершенно другим. Именно такие задачи меня вдохновляют. В Казахстане ещё очень многое можно создать. У тебя есть земля, есть вода, есть возможность заниматься питомниководством, выращивать растения, развивать сельское хозяйство, создавать новые общественные пространства. Можно одновременно получать удовольствие от этого дела, зарабатывать, развиваться и приносить пользу.

Поэтому я бы хотел, чтобы через 10-15 лет Казахстан стал страной, в которой ещё комфортнее жить и в которой хочется оставаться. Чтобы сюда с удовольствием приезжали туристы, восхищались нашими городами и природой, а люди чаще улыбались и верили в то, что завтра будет лучше, чем сегодня.

Өсіп келе жатқан бизнес

Роман Шнайдерман - питомник шаруашылығы, оның өсімдіктері және қалалардың болашағы туралы

Роман Шнайдерман - питомник шаруашылығы, оның өсімдіктері және қалалардың болашағы туралы

Питомник шаруашылығы – бұл көкжиегі ұзақ, нәтижесі айлармен емес, жылдармен өлшенетін кәсіп. Қазақстан өзінің табиғи әлеуеті мен оларды өсіруге қолайлы аумақтарға ие болғанымен, әлі де болса импорттық өсімдіктерге тәуелді.

Ландшафт сәулетшісі, қала құрылысын салушы, өсімдік шаруашылығы мен көгалдандыру саласының маманы Роман Шнайдерманмен осы саланың дамуы, қазақ өсімдіктері және қалалардың болашағы туралы әңгімелестік.

7 қыркүйекте Оралға «Пальма Групп» ЖШС шақыруымен ландшафт сәулетшісі, қала құрылысын жоспарлаушы, өсімдік шаруашылығы және көгалдандыру саласының маманы, Қазақстандағы ең ірі «Лукоморье/Туранга» питомнигінің иесі Роман Шнайдерман келді. Роман Қазақстанда 20 жылдан астам жұмыс істейді. Ол сонымен қатар 70-тен астам сәулетші жұмыс істейтін Envicon ландшафттық бюросын басқарады. Бюро қызметінің негізгі бағыттары қала құрылысы, қоғамдық орындарды ұйымдастыру, абаттандыру және көгалдандыру болып табылады.

Сапар аясында Роман Шнайдерман Батыс Қазақстан облысының әкімі Нариман Төреғалиевпен және қала әкімі Мұрат Бәйменовпен кездесті. Жиынның басты тақырыптарының бірі – қала экологиясын дамыту және Орал қаласын көгалдандыру келешегі.

Қонаққа қалалық мәдениет және демалыс саябағы көрсетілді. Оның одан әрі дамуын талқылай келе, ландшафт сәулетшісі абаттандыру бойынша өз идеяларын ұсынды, жайлы қалалық ортаны құрудың заманауи тәсілдеріне тоқталды және басқа қалаларда жүзеге асырылып жатқан жобалардың мысалдарын көрсетті. Талқылау қаланы көрнекі түрде қалай тартымды етуге болатыны туралы ғана емес, сонымен қатар қай зауыттар жергілікті жағдайларға сәтті бейімделе алады және қаланы абаттандыру жүйесін сауатты түрде салу туралы болды.

Талқылауға қатысушылар саябақтың шамадан тыс урбанизацияланбауы керек деп келісті - жаңартуға негіз қазірдің өзінде қалыптасқан жасыл жақтау болуы мүмкін. Аумақтың тарихи мұрасына ерекше көңіл бөлінді. Саябақ Қазақстандағы ең көне саябақтардың бірі саналатындықтан, мамандар оны әзірлеу кезінде бастапқы тұжырымдаманы ескеру үшін тарихи карталар мен мұрағат материалдарын зерттеуді жоспарлап отыр.

Сондай-ақ Роман Шнайдерман жергілікті өсімдік питомнигінде болып, таныстырылым жасап, кәсіби тәжірибесімен бөлісті. Кездесу барысында қала кеңістігін – көшелерді, алаңдарды және алаңдарды абаттандыруды оңтайландыру тәсілдері, Батыс Қазақстанның климаттық жағдайларын ескере отырып өсімдіктерді іріктеу принциптері, тұрақты және функционалды жасыл аумақтарды қалыптастыру ерекшеліктері, сондай-ақ қаланы абаттандыруды ұйымдастырудағы заманауи шешімдер талқыланды. Олар осы жүйенің маңызды құрамдас бөлігі ретінде екпе материалдарын өсіру және жергілікті питомниктерді дамыту мәселелеріне бөлек тоқталды. Өсімдіктерді тікелей аймақта өсіру жергілікті климаттық жағдайларды ескере отырып, ауылшаруашылық дақылдарын таңдауға және қаланы одан әрі көгалдандыру үшін жеке отырғызу материалының базасын қалыптастыруға мүмкіндік береді.

FRESH CITY журналистері Роман Шнайдерманмен жеке кездесіп, әңгімелесті. Эксклюзивті сұхбатында ол қаланы жасылдандырудың заманауи тәсілдері, Қазақстандағы питомник шаруашылығының дамуы, қалаларымыздың келбетін өзгерте алатын өсімдіктер туралы және Қазақстанның жасыл болашағын қалай көретіні туралы айтты.

– Роман, сіз қоғамдық орындарды абаттандырумен көп жұмыс жасайсыз. Қандай проблемаларды жиі көресіз?

– Соңғы үш-төрт жылда Қазақстан қалаларын көгалдандыруда орасан зор өзгерістер болды. Қазірдің өзінде көп нәрсе жасалды және әлі де көп нәрсе істеу керек, бірақ ең бастысы, мәселеге көзқарас түбегейлі өзгерді. Қазіргі заманғы ландшафт дизайнының негізгі принципі - деңгей. Салыстырмалы түрде айтсақ, ландшафт сәулетшілері үш деңгейді ажыратады. Үстіңгі бөлігі қаланың жасыл шеңберін құрайтын, жазда температураны төмендететін, көлеңке жасап, жайлылықты қамтамасыз ететін үлкен ағаштардан тұрады. Орташа және төменгі деңгейлер бар - шағын ағаштар, бұталар және көпжылдық гүлді өсімдіктер.

Бұл тұрғыда Қазақстан, меніңше, кешегі кеңестік дәуірде біраз тұрып қалды. Біздің көгалдандырудың төменгі деңгейі әлі де негізінен біржылдық гүлдер мен көгалдармен ұсынылған. Петуниялар, мариголдтар - біз жыл сайын олармен бірге қалаларымызды табандылықпен отырғызуды жалғастырамыз. Бұл тәсілдің үлкен кемшілігі бар: барлығын жыл сайын қайта отырғызу керек. Сонымен қатар, бірде-бір қалада бүкіл қалалық кеңістікті толығымен гүлдендіріп жіберуге жеткілікті бюджет жоқ. Соның салдарынан сол аумақтарда гүлдер пайда болып, қаланың басым бөлігі сапалы абаттандырусыз қалды.

Еуропа мен Американың көзқарасы бүгінгі таңда біршама ерекшеленеді. Онда жыл сайынғы гүлдер де қолданылады, бірақ белгілі бір жерлерде жарқын екпін ретінде. Ал қаланы көгалдандырудың негізгі бөлігін көпжылдық бұталар мен өсімдіктер құрайды. Қазір біз де сол жерлерге жыл сайынғы гүл егуден жүйелі тәсілге біртіндеп көшіп жатырмыз. Мысалы, Оралда шартты түрде бес көшені таңдап, сол жерде көпжылдық гүлзарлар жасап, келесі көшелерге өтуге болады. Бес-жеті жыл ішінде бүкіл қаланы гүлденген қалаға айналдырыңыз.

Нәтижесінде біз үнемі жасыл және әдемі болып қала беретін қала аламыз. Ал бюджет бұдан былай жыл сайын гүлдерді жаппай отырғызуға жұмсалудың қажеті жоқ - негізгі екпін бар екпелерді күтіп-баптауға, күтіп ұстауға және жаңартуға аударылады.

Бұл тәсілмен көпжылдық өсімдіктердің алуан түрлілігіне байланысты көптеген мүмкіндіктер пайда болады. Олар әртүрлі уақытта гүлдейді және дұрыс таңдау арқылы сіз үздіксіз - көктемгі, жазғы және күзгі гүлденуді жасай аласыз. Әлемнің көптеген қалалары мұны тек абаттандыру үшін ғана емес, сонымен қатар жаңа қалалық дәстүрлерді құру үшін - гүлдер фестивалін өткізу үшін пайдаланады.

Мысалы, Алматыда біз қазір белсенді түрде лаванда егіп жатырмыз және алдағы жылдары лаванда фестивалінің бағытын дамытуды жоспарлап отырмыз. Мұның барлығы азаматтардың өмір сүру сапасына тікелей әсер етеді. Адамның айналасы гүлдермен қоршалған болса, оның жақсы көңіл-күйде болуына әлдеқайда көп себептер бар.

– Бұл идеяны қазақ қалаларында насихаттай алдыңыз ба? Бұл тәсіл қазірдің өзінде жұмыс істейтін мысалдар бар ма?

- Әрине. Бұл тәсіл Астанада үшінші жыл, Алматыда екінші жыл жүзеге асырылуда. Көкшетауда да біраз жұмыс атқардық. Бұл салыстырмалы түрде шағын қала және оны абаттандыруға бөлінген бюджет өте қарапайым. Дегенмен, қазір қала көпжылдық өсімдіктерге белсенді түрде көшуде және тұрғындар өте оң пікірлерін білдіруде.

Оның үстіне, олар мәселеге жан-жақты қарады: олар өсімдіктерді мұқият таңдап, отырғызуды ойластырып қана қоймай, оларға жоғары сапалы күтімді де белгіледі. Бұл өте маңызды. Сіз гүлзарларды керемет безендіріп, жақсы өсімдіктерді отырғыза аласыз, бірақ дұрыс күтімсіз нәтиже тез жоғалады.

Көкшетауға қазір келсеңіз, бар болғаны екі жылдың ішінде қаланың қаншалықты өзгергенін көруге болады. Мұны тұрғындардың өздері де атап өтуде. Бірте-бірте басқа қалалар да бұл тәсілге көшуде. Мәселен, Семейде өткен жылы сынақ екпелері жүргізілсе, келесі жылы одан да ауқымды егуді жоспарлап отыр.

Тұтастай алғанда, тренд өте маңызды - бұл бағытта көбірек қалалар қозғала бастады. Бұл үдеріске Орал қаласы да атсалысуы керек деп ойлаймын. Оның үстіне бұл үшін барлық табиғи жағдайлар бар - жақсы климат, жақсы топырақ. Осы әлеуетті ұтымды пайдалану ғана қалады.

Ал енді жергілікті питомник не ұсына алатынын және қаланы одан әрі көгалдандыру үшін қандай көгалдандыру материалын қолдануға болатынын көру ғана қалды.

- Ландшафт сәулетшісі және питомник иесі ретінде сіз өсімдіктермен көп жұмыс жасайсыз. Сіздің ойыңызша, бүгінгі таңда Қазақстанда жергілікті жағдайларға бейімделген өсімдіктердің өзіндік ассортиментін дамыту қаншалықты маңызды?

– Өңірлердегі тәлімбақтарды аралағанымда, мені ең алдымен мұнда қандай өсімдіктер өсетінін және олардың жергілікті жағдайда қаншалықты жақсы сезінетінін білу қызықтырады. Көгалдандыру бойынша көп сабақ беремін, дәріс оқимын. Атап айтқанда, мен Қазақстанның әртүрлі қалаларынан мамандар келетін Астанадағы білім беру бағдарламаларында үнемі сөйлеп тұрамын. Ал менің үлкен арманым бар: біз мұнда тарихи түрде өспеген өсімдіктерді енгізіп қана қоймай, сонымен бірге өзіміздің, қазақы түрлерін – осы аумақта қалыптасқан және біздің жағдайымызға әбден бейімделген өсімдіктерді белсендірек дамытуымыз керек.

Мысалы, өте қызықты өсімдік бар - аққу жапырақты Перовский. Мен оны француз лавандасының қазақстандық аналогының бір түрі дер едім. Екі апта бұрын мен Бостоннан, Массачусетстен оралдым. Бұл зауыт сол жердегі көгалдандырудағы ең танымал зауыттардың бірі. Оның үстіне оның табиғи мекендейтін жері Орталық Азия, оның ішінде Қазақстан. Мұндай мысалдар 20 ғасырда ботаникалық бақтар мен питомниктер арасындағы халықаралық тұқым алмасуының арқасында пайда болды. Өсімдіктер бір елден екінші елге көшіп, бейімделіп, мүлдем жаңа ландшафттың бір бөлігі болды.

Мысалы, қазір Алматыда бұғы сумасы барлық жерде өседі - бұл солтүстік американдық өсімдік, оның тұқымы 20 ғасырдың ортасында әкелінген. Ол жергілікті жағдайларға тамаша бейімделген. Сол сияқты Орталық Азиядан шыққан Перовский де АҚШ-та жақсы тамыр жайды.

Сондықтан бізде өте көп бірегей және әдемі өсімдіктер бар, оларды өзіміздің көгалдандыруымызда дамыту және пайдалану қажет. Сайып келгенде, біз өзіміздің шынайы пейзажымызды қалыптастыруымыз керек. Біздің қалалар тек линден ағаштары мен гортензиялардан тұруы міндетті емес - бұл негізінен еуропалық дәстүр. Бізде сұлулық жағынан олардан еш кем түспейтін және сонымен бірге жергілікті климатқа әлдеқайда жақсы бейімделген өз өсімдіктеріміз бар.

Мысалы, карагана немесе сары акация. Айтпақшы, Қарағанды ​​қаласы осы зауыттың атымен аталады. Бұл ағаш әдемі гүлдейді және біздің жағдайда керемет сезінеді, өйткені ол осы аймақта тарихи өседі.

Тағы бір тамаша мысал бар - жыңғыл, немесе тамарис. Қазақстанның батысында, Ақтау, Атырау және басқа облыстарда өседі. Бұл өсімдік тұзды, дерлік құнарсыз топырақтарда жақсы өседі және сонымен бірге гүлдену кезінде ол керемет әдемі болуы мүмкін - сакурадан да жаман емес.

Мен Барселонадағы жыңғылды көргенше бұған күмәнмен қарайтынмын. Онда орталық жағалауға дәл осы зауыт отырғызылған. Және бұл әсерлі: ол қарапайым, қиын жағдайларға төтеп береді және сонымен бірге өте әдемі гүлдейді.

Сондықтан, біз, әрине, орта мерзімді перспективада өзіміздің қазақстандық эндемикалық өсімдіктерді іріктеу және енгізумен шындап айналысуымыз керек. Бізде үлкен әлеует бар. Дәл осы тұранға - бұл жерде өте көп өсетін өсімдік. Бұл бөлек әңгімеге арнауға болатын шын мәнінде үлкен тақырып.

- Неліктен бұлай болды? Неліктен біз өз территориямызға таныс өсімдіктерді отырғызуды тоқтаттық?

– Жалпы, питомник шаруашылығы – елімізде көптен бері маңыздылығы жете бағаланбаған сала. Қазір ол жалпы ауыл шаруашылығының бір бөлігі болып табылады, дегенмен бүкіл әлемде питомник шаруашылығы жеке сала ретінде анықталған. Бұл үлкен, маңызды және маңызды сала, өйткені бұл питомниктер қалаларды отырғызу материалдарымен қамтамасыз етуі керек.

Мұнда Қазақстанның әлеуеті зор. Ең алдымен, біз өзімізді өз өсімдіктерімізбен қамтамасыз етуді үйренуіміз керек. Біз басқа да қажетті заттарды өзімізде өндіруге ұмтылғанымыздай, біз өзіміздің көшет материалымызды да өсіруіміз керек. Өсімдіктерді үнемі шетелден әкелу, менің ойымша, ең болмағанда қисынсыз.

Ұзақ уақыт бойы мемлекет тарапынан бұл салаға жеткілікті көңіл бөлінбеді. Жеке бизнес үшін мәселе де анық: питомник шаруашылығы – өте ұзақ мерзімді кәсіп. Толық ағаш өсіру үшін жылдар қажет.

Бұл ретте Оралда қазірдің өзінде жақсы база бар. Жергілікті балабақша елдегі ең үлкен және ең құрметті балабақшалардың бірі болып табылады. Ал қазір мемлекет тарапынан көзқарас біртіндеп өзгеруде. Осыдан екі ай бұрын Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев біздің питомникте болып, мен питомник шаруашылығын дамытудың және өсімдіктердің эндемикалық түрлерін енгізудің маңыздылығы туралы айту мүмкіндігіне ие болдым. Бұл уақыт мәселесі деп ойлаймын.

-Алғашында табиғатта өсетін өсімдіктермен жалпы қалай жұмыс істейсіз? Даладан өсімдік алып, оны сәндік дақылға айналдыруға бола ма?

- Әрине. Сәндік питомник шаруашылығы осылайша жан-жақты дамып келеді. Өсімдіктерді табиғаттан алады, содан кейін селекционерлер олармен жұмыс істей бастайды: олар ең жақсы қасиеттерді таңдайды, әртүрлі таңдау әдістерін қолданады, тамыр сабақтарымен және бұтақтармен жұмыс істейді. Бірте-бірте өсімдік жақсарып, көгалдандыруда қолдануға болатын сәндік дақылға айналады.

Бізге таныс өсімдіктер туралы айтатын болсақ, мұнда жақсы өсетін қарағаш, терек және басқа да ағаштарды жақсы білеміз. Бірақ бізге әлі таныс емес көптеген басқа түрлер бар. Және мұнда өте қызықты мысалдар бар.

Мысалы, Еуропадағы негізгі қала ағаштарының бірі - шынар немесе шынар. Қазақстанның оңтүстік өңірінде – Шымкентте, Түркістанда, Сарыағашта шынар жақсы өседі. 19 ғасырда еуропалық шынарлар Еуропада соншалықты кең тараған жоқ. Одан кейін Орталық Азия шынарын – біздің шынарды әкеліп, еуропалық түрмен қиылыстырды. Нәтижесінде бүгінгі күні еуропалық көгалдандыруда кеңінен қолданылатын гибридтер пайда болды. Олар күшті, сәндік ағашты алды, ол құрғақшылыққа төзімді және құрғақ климатқа жақсы төзеді. Бұл парадоксалды жағдай болып шықты: біздің өсімдіктер ұзақ уақыт бойы бүкіл әлемді «қыдырып» жүр, олар басқа елдерде қолданылады және олардың негізінде жаңа сәндік формалар әзірленді. Ал өз елімізде біз оларды жиі бағалай алмаймыз.

– Астана мен Алматыдан тыс, Қазақстанның өңірлеріндегі балабақшалардың дамуын қалай бағалайсыз? Олардың әлеуеті бар ма?

– Әрине, әлеует бар және айтарлықтай ауқымды. Бүгінгі таңда Алматы облысында питомник шаруашылығы ерекше қарқынды дамып келеді, бұл ең алдымен қолайлы климаттың арқасында. Менің ойымша, бұл Қазақстандағы питомниктерді құруға ең қолайлы жерлердің бірі шығар. Мен Орал климатын әлі арнайы зерттеген жоқпын, бірақ бұл жерде өте үлкен артықшылық бар. Ішкі нарыққа ғана емес, экспортқа да питомник құрсаңыз, Батыс Қазақстанның болашағы зор. Сіздің солтүстікте үлкен «көршіңіз» бар, оның климаты суық, сондықтан көптеген өсімдіктер нашар және баяу өседі. Тиісінше, оларды осында өсіру тиімді болуы мүмкін.

Жалпы, Қазақстанда питомник шаруашылығына қолайлы аймақтар көп. Мысалы, қылқан жапырақты дақылдар солтүстік облыстарда – Зеренді, Бурабай және басқа аудандарда жақсы өседі. Сарыағаштың ерекше жағдайлары бар: вегетациялық кезең жылына тоғыз айға жуық созылады, сондықтан онда өсімдіктер өте тез өседі. Демек, аймақтық питомник шаруашылығының келешегі жақсы. Ең бастысы - белгілі бір аймақтың климаттық жағдайларына сәйкес мамандандыруды таңдау.

– Бүгінгі таңда Қазақстанда өз технологиясымен, мамандарымен, селекциясымен өз питомник шаруашылығы мектебі қалыптасып жатыр деп айтуға бола ма?

– Біз осы бағытта келе жатырмыз. Төрт жыл бұрын біз Орталық Азия питомниктерінің қауымдастығын құрдық. Қазір оның құрамына 52 бөбекжай кіреді, соның ішінде Орал қаласындағы Уланов бөбекжайы. Төртінші жыл Алматыда саланы дамытуға арналған халықаралық шараларды өткізіп келеміз. Биылғы жылы питомник шаруашылығы бойынша халықаралық конференция 23-25 ​​қыркүйекте өтеді. Бүгінде Алматы шын мәнінде Орталық Азиядағы өсімдік шаруашылығының орталығына айналып отыр. Сонымен қатар, көп жылдар бойы питомниктермен айналысып, өз бетінше асылдандыру жұмыстарын жүргізіп, кәсіби тәжірибе жинақтап жүрген энтузиастар аз емес. Бірақ әзірге Қазақстан негізінен өсімдіктерді импорттаушы болып қала береді. Демек, ішкі нарықты өзіміздің көшет материалдарымен толық қамтамасыз етіп, оны басқа елдерге экспорттай бастағанда біздің питомнигіміз қазірдің өзінде жоғары деңгейде деп айтуға болады. Әзірге бізде талпынуға мүмкіндік бар. Бірақ бұл бағыттағы қозғалыс қазірдің өзінде өте маңызды.

- Сіздің ойыңызша, бүгінде осы кәсіпке кіріскісі келетіндер нені бағаламайды?

– Ең алдымен, сіз питомник шаруашылығының ұзақ мерзімді тарих екенін түсінуіңіз керек. Мұнда сіз инвестицияңызды тез қайтара алмайсыз: толыққанды ағаш өсіру үшін бірнеше жыл қажет. Бұл бірнеше айдың ішінде нәтиже алуға болатын бизнеспен салыстырғанда мүлдем басқа цикл.

Бірақ дәл осы жерде артықшылық бар. Еуропада 200-300 жыл бұрыннан бар питомниктер бар, бұл кәсіп ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келеді. Ағаштар әрқашан қажет. Ал биыл сатпасаңыз, өсе береді, келесі жылы одан да қымбаттауы мүмкін. Сонымен қатар, мен көшет шаруашылығымен айналысқысы келетін адамдарды, оның ішінде басқа саладағы байыпты кәсіпкерлерді жиі кездестіремін. Менің ойымша, оның бір себебі - пайданы өте айқын сезіну. Сіз өсімдіктер өсіресіз, жерді жақсартасыз, қалалар жасыл және әдемі бола бастайды. Ал сіздің қоғамға жақсы, мейірімді және қажет нәрсе жасап жатқаныңызға іс жүзінде күмән жоқ. Егер адам оған шынымен жақын болса, ол бұл кәсіпті жақсы көреді.

- Бұл бизнестің күрделілігі мен ұзақ цикліне қарамастан, сізді осы салада қалуға, жұмысты жалғастыруға және дамытуға не итермелейді?

– Менің бірнеше бизнес саласы бар: жобалық бизнес, Green Eco салаттары мен шөптер шығаратын үлкен жылыжай кешені. Бірақ әр тапсырмада мен қандай да бір супер тапсырманы іздеймін. Компанияның миссиясы болуы керек және бұл миссияның маңызды болуы міндетті емес. Мен үшін біздің жұмысымыз арқылы қоғамға пайда әкелу маңызды. Ал питомниктер бұл тілекке жауап береді. Біз жер көлемі бойынша әлемде тоғызыншы орында тұрамыз. Міндеттің ауқымын елестетіп көріңізші – осы елді жасыл желекке бөлеп, гүлдендіріп, көрікті ету. Бұл жаһандық, асыл және өте қызықты мақсат.

Айтпақшы, бір қызық байқау бар. Кейбір зерттеулерге сәйкес, бақша мен питомникпен айналысатын адамдар ұзағырақ өмір сүреді. Бұл осындай жұмыстың ырғағымен байланысты болса керек. Өсімдіктер баяу өседі, ал сіз бес жыл және онжылдықтарда ойлана бастайсыз. Сізде кәрілік пен зейнетке шығу туралы ойлануға уақыт жоқ, өйткені бес жылдан кейін сіздің гинкго билобаңыз жеміс бере бастайды (күлді), сізге тұқым жинау керек болады, содан кейін келесі онжылдықтардың міндеті пайда болады. Адам өзіне осындай ұзақ мерзімді мақсаттар қойғанда, өмір әлдеқайда қанағаттанарлық және, мүмкін, бақытты болады.

– Әңгімеміздің соңында Қазақстанды 10-15 жылдан кейін елестетсеңіз, оның ауыл шаруашылығы мен көгалдандыру жағынан қандай болғанын қалайсыз?

– Мен Қазақстанның жайлы әрі жасыл болғанын қалаймын. Меніңше, біз кейде өз еліміздің әлеуетін жете бағаламайтын сияқтымыз.

Адамдар бір нәрсеге көңілі толмай, Қазақстанды басқа елдермен салыстырып, бір жерді жақсырақ деп ойлауы мүмкін. Бірақ мен оған сәл басқаша қараймын. Барлығы сіздің алдыңызда жасалған кезде, өзгертуге көп орын қалмайды. Ал мұнда бізде үлкен мүмкіндіктер бар. Енді мен осы саябаққа келдім, әдемі кеңістікті көрдім және бізге тапсырма беріледі: оны одан да жақсырақ және ыңғайлы етейік. Ал біз жасаймыз. Келесі күзде саябақ мүлде басқаша болатынына сенімдімін. Бұл мені шабыттандыратын сынақ түрлері. Қазақстанда әлі де көп нәрсе жасауға болады. Сізде жер бар, сізде су бар, сізде көшет шаруашылығымен айналысуға, өсімдік өсіруге, ауыл шаруашылығын дамытуға, жаңа қоғамдық кеңістіктер құруға мүмкіндік бар. Сіз бір уақытта бұл бизнестен ләззат ала аласыз, ақша таба аласыз, дамып, пайдалы бола аласыз.

Сондықтан, 10-15 жылдан кейін Қазақстан өмір сүруге одан да ыңғайлы, сен қалғың келетін елге айналғанын қалаймын. Туристер мұнда қуана келеді, біздің қалаларымыз бен табиғатымызды тамашалайды, ал адамдар жиі күліп, ертең бүгінгіден жақсы болатынына сенеді.