В августе в Уральске открылся ботанический сад Кайрата Каримова. Для посетителей он пока работает в техническом режиме, а большая часть территории еще продолжает меняться. Но уже сейчас здесь растут уникальные коллекции деревьев, кустарников и цветов, а у каждого растения начинается своя история наблюдений. Для самого Каримова этот сад - не просто новое городское пространство. Это научная работа, образ жизни и мечта, которую он вынашивал много лет.
Автор: Редакция Fresh City
Еще несколько лет назад на месте нынешнего Ботанического сада была территория, которую многие считали не самым очевидным выбором для большого зеленого проекта. Теперь здесь высажены тысячи растений, сформированы отдельные коллекции, работают тепличный комплекс и визит-центр, появились прогулочные маршруты и зоны отдыха. В декабре 2025 года сад официально открыли, а в августе 2026-го он начал принимать первых посетителей. Сам Кайрат Каримов признается: если бы решение зависело только от него, открывать сад для публики он предпочел бы позже - когда территория будет полностью приведена в порядок.
- Но к нам постоянно звонили и приезжли горожане, спрашивали, почему сад закрыт, - рассказал садовод. - Поэтому мы приняли решение открыть его. Хотя сразу сказали: благоустройство продолжается, и посетители увидят не готовый парк, а место, которое буквально создается на их глазах.
Не просто парк
Для Каримова принципиально важно, чтобы новый сад не воспринимался исключительно как прогулочная территория.
- Ботанические сады - это не просто прогулочные площадки. Это вообще научная зона, - объяснил он. - Мы будем изучать растения, которые раньше не произрастали в условиях Западного Казахстана. Такое направление называется интродукцией: специалисты наблюдают, как растение переносит местный климат и почву, насколько успешно адаптируется и сможет ли в дальнейшем использоваться в регионе.
Время здесь становится одним из главных инструментов исследования. На изучение растений уходит от пяти до пятнадцати лет. Именно поэтому, по мнению Кайрата, подобные эксперименты не должны проводиться исключительно ради быстрых практических результатов. Если предприниматель высаживает растения для бизнеса, ему сложно ждать десять лет, чтобы понять, насколько удачным оказался выбор. Ботанический сад способен взять на себя эту долгую работу - наблюдать, документировать и накапливать знания. Здесь у каждого дерева есть собственный паспорт. В нем фиксируются данные о растении, время посадки, его состояние и то, как оно развивается в местных условиях.
Испытание климатом
Выбор места для сада тоже стал своеобразным экспериментом. Уральск находится в зоне непростого климата: резкие перепады температур, недостаток влаги, особенности почвы. А сама территория будущего сада у некоторых горожан вызывала вопросы. Каримов относится к этому спокойно.
- Многие спрашивают: «Почему на затапливаемой территории?» Но вопрос, наверное, нужно ставить иначе. Практически на любой земле можно выращивать растения, если знать, что именно, когда и как высаживать, - говорил он после открытия сада.
Для садовода это не вопрос борьбы с природой, а вопрос правильного подбора растений. Он приводит в пример известный питомник водных растений в Подмосковье, созданный на территории, которую также сложно было назвать идеальной для садоводства. По мнению Каримова, главное - понимать особенности участка и подбирать растения, способные их выдерживать. Это особенно важно для будущей работы сада: здесь хотят не просто собрать красивые растения со всего мира, но и понять, какие из них действительно способны жить в условиях Западного Казахстана.
Коллекция, которая только начинается
Сегодня в саду уже собраны редкие и необычные коллекции. Среди них - около 50 сортов ив. Есть коллекция берез, декоративных деревьев, кустарников, роз. Всего на территории сейчас представлены около двух тысяч видов деревьев, кустарников и цветов. В дальнейшем коллекцию планируют значительно расширять - до 10-15 тысяч растений. Но важнее цифр - принцип, по которому собирается коллекция. Растения должны не просто украшать территорию. Их задача - стать материалом для наблюдений, исследований и дальнейшей работы. В перспективе эти данные могут быть полезны для озеленения самого Уральска и других городов региона. Еще до открытия сада здесь формировали коллекции сирени, берез, лип, кленов, хвойных и других растений. Для будущего сада отбирали и редкие сорта, в том числе около 200 видов сирени. Получается своеобразный банк растений - живой генофонд, который со временем должен становиться только ценнее.
Проект без финансовой выгоды
Содержание такого пространства требует значительных средств. Сам Каримов говорит прямо: с точки зрения бизнеса ботанический сад не приносит ему выгоды. Даже наоборот, требует вложения огромных средств постоянно. Но, несмотря на расходы, он продолжает заниматься садом. Причина, как выясняется, лежит далеко за пределами экономики.
- Это образ садоводства, это образ жизни. Мы этим живем. Это такой кайф, когда смотришь: вот это дерево ты посадил, оно каждый год разное, следующий год оно показывает себя совершенно по-другому, - поделился садовод.
Для человека со стороны ботанический сад может выглядеть как масштабный инфраструктурный объект. Для его создателя это продолжение той работы, которой он занимается много лет.
До этого Каримов создал международный экспериментальный коллекционный сад-питомник имени С. И. Исаева. После разрушительного паводка 2024 года значительная часть коллекции там погибла, и восстановление продолжается. Опыт этого сада, вероятно, только усилил понимание того, насколько долгой и уязвимой может быть работа с растениями.
Сегодня Ботанический сад Уральска еще трудно представить таким, каким он станет через десять или двадцать лет. Многие деревья только начинают свой рост, часть территории продолжает благоустраиваться, а коллекции будут пополняться. Научная ценность такого сада тоже будет раскрываться постепенно. Одни растения не переживут испытания местным климатом, другие, наоборот, покажут себя неожиданно хорошо. Какие-то виды со временем могут стать основой для городского озеленения, другие останутся частью коллекции.
А сам Каримов уже думает о следующем проекте.
- Вообще я мечтаю посадить дендропарк, - поделился он.
Но, судя по истории нынешних садов, у Каримова есть главное качество для подобных проектов - способность думать не на годы, а на десятилетия вперед.
Ботаникалық бақ: Сырттағы ғылым
Тамыз айында Оралда Қайрат Кәрімовтің ботаникалық бағы ашылды. Келушілер үшін ол әлі де техникалық режимде жұмыс істейді, ал аумақтың көп бөлігі әлі де өзгеруде. Бірақ қазірдің өзінде мұнда өсіп келе жатқан ағаштардың, бұталардың және гүлдердің бірегей коллекциялары бар және әрбір өсімдік өзінің бақылау тарихын бастайды. Каримовтың өзі үшін бұл бақ жай ғана жаңа қалалық кеңістік емес. Бұл оның ұзақ жылдар бойына сіңірген ғылыми еңбегі, өмір жолы, арманы.
Бірнеше жыл бұрын қазіргі Ботаникалық бақтың орны көпшілік жасыл жоба үшін ең айқын таңдау емес деп санайтын аймақ болды. Қазір мұнда мыңдаған өсімдіктер отырғызылды, жеке коллекциялар құрылды, жылыжай кешені мен визиттік орталық жұмыс істейді, серуендеу маршруттары мен демалыс орындары пайда болды. 2025 жылдың желтоқсанында балабақша ресми түрде ашылды, ал 2026 жылдың тамызында ол өзінің алғашқы келушілерін қабылдай бастады. Қайрат Кәрімовтің өзі де мойындайды: егер шешім тек өзіне байланысты болса, ол бақшаны кейінірек – аумақ толығымен ретке келтірілгенде халыққа ашқанды жөн көреді.
«Бірақ қала тұрғындары бізге үнемі хабарласып, бақтың неліктен жабылғанын сұрап отырды», - дейді бағбан. «Сондықтан біз оны ашуды шештік». Олар бірден айтты: жақсарту жалғасуда және келушілер дайын саябақты емес, олардың көз алдында құрылып жатқан орынды көреді.
Жай саябақ емес
Каримов үшін жаңа бақшаның тек серуендеу алаңы ретінде қабылданбауы принципті маңызды.
– Ботаникалық бақтар жай серуендеу алаңы емес. Бұл негізінен ғылыми аймақ», - деп түсіндірді ол.- Батыс Қазақстан жағдайында бұрын өспеген өсімдіктерді зерттейтін боламыз.Бұл бағыт интродукция деп аталады: мамандар өсімдіктің жергілікті климат пен топыраққа қаншалықты төзімді екенін, оның қаншалықты сәтті бейімделетінін және оны болашақта аймақта пайдалануға болатынын бақылайды.
Мұндағы уақыт негізгі зерттеу құралдарының біріне айналады. Өсімдіктерді зерттеуге бес жылдан он бес жылға дейін уақыт кетеді. Сондықтан, Қайраттың айтуынша, мұндай тәжірибелер тек тез практикалық нәтиже алу үшін ғана жүргізілмеуі керек. Егер кәсіпкер бизнес үшін өсімдіктерді отырғызса, таңдаудың қаншалықты сәтті болғанын түсіну үшін он жыл күту қиын. Ботаникалық бақ бұл ұзақ жұмысты - бақылау, құжаттау және білімді жинақтауды өз мойнына алады. Мұнда әр ағаштың өз төлқұжаты бар. Онда өсімдік, отырғызу уақыты, оның жағдайы және жергілікті жағдайда қалай дамитындығы туралы мәліметтер жазылады.
Климаттық сынақ
Бақшаға орын таңдау да тәжірибенің бір түріне айналды. Орал күрделі климаттық аймақта орналасқан: температураның күрт өзгеруі, ылғалдың болмауы, топырақ ерекшеліктері. Ал болашақ бақтың аумағының өзі кейбір қала тұрғындарының сұрақтарын туғызды. Каримов мұны сабырмен қабылдайды.
- Көпшілік: «Неге су басқан жерде?» деп сұрайды. Бірақ сұрақты басқаша қою керек шығар. Нені, қашан және қалай отырғызу керектігін нақты білсеңіз, кез келген жерге дерлік өсімдік өсіруге болады», - деді ол бақшаның ашылу рәсімінен кейін.
Бағбан үшін бұл табиғатпен күресу мәселесі емес, дұрыс өсімдіктерді таңдау мәселесі. Ол Мәскеу облысындағы су өсімдіктерінің танымал питомнигінің мысалын келтіреді, оны бау-бақша өсіру үшін өте қолайлы деп атауға болмайды. Кәрімовтің айтуынша, ең бастысы сайттың ерекшеліктерін түсіну және оларға төтеп бере алатын өсімдіктерді таңдау. Бұл балабақшаның болашақ жұмысы үшін өте маңызды: мұнда олар әлемнің түкпір-түкпірінен әдемі өсімдіктерді жинап қана қоймай, олардың қайсысы шынымен Батыс Қазақстан жағдайында өмір сүруге қабілетті екенін түсінгісі келеді.
Жаңадан басталатын жинақ
Бүгінгі күні балабақшада сирек және ерекше коллекциялар бар. Оның ішінде талдың 50-ге жуық түрі бар. Қайың, сәндік ағаштар, бұталар, раушан гүлдерінің коллекциясы бар. Қазір аумақта барлығы екі мыңға жуық ағаштардың, бұталардың және гүлдердің түрі ұсынылған. Болашақта олар коллекцияны айтарлықтай кеңейтуді жоспарлап отыр - 10-15 мың өсімдікке дейін. Бірақ сандардан гөрі коллекцияны жинау принципі маңызды. Өсімдіктер аумақты безендіріп қана қоймайды. Олардың міндеті - бақылаулар, зерттеулер және одан әрі жұмыс үшін материал болу. Алдағы уақытта бұл деректер Оралдың өзін де, облыстағы басқа да қалаларды көгалдандыруға пайдасын тигізуі мүмкін. Бақ ашылғанға дейін мұнда сирень, қайың, линден, үйеңкі, қылқан жапырақты және басқа да өсімдіктердің коллекциялары қалыптасқан. Болашақ бақ үшін сирек сорттар да таңдалды, оның ішінде сиреньдің 200-ге жуық түрі бар. Бұл өсімдіктердің өзіндік банкі - тірі генофонд болып табылады, ол уақыт өте құнды бола бастайды.
Қаржылық пайдасы жоқ жоба
Мұндай кеңістікті ұстау қомақты қаражатты қажет етеді. Кәрімовтың өзі тікелей айтады: іскерлік тұрғыдан ботаникалық бақ оған пайда әкелмейді. Керісінше, ол үлкен қаражатты үнемі инвестициялауды талап етеді. Бірақ шығынға қарамастан бау-бақшамен айналысады. Мұның себебі, белгілі болғандай, экономикадан әлдеқайда жоғары.
«Бұл бағбандық, бұл өмір салты». Біз онымен өмір сүреміз. Қарап тұрсаңыз, бұл керемет: сіз бұл ағашты отырғыздыңыз, ол жыл сайын басқаша, келесі жылы ол мүлдем басқаша көрінеді», - деп бөлісті бағбан.
Бөтен адамға ботаникалық бақ ауқымды инфрақұрылымдық нысан сияқты көрінуі мүмкін. Оны жасаушы үшін бұл оның ұзақ жылдар бойы атқарған жұмысының жалғасы.
Бұған дейін Кәрімов С.И.Исаев атындағы халықаралық тәжірибелік коллекциялық бақ-бақшаны құрды. 2024 жылғы жойқын су тасқынынан кейін коллекцияның едәуір бөлігі жоғалып кетті, қалпына келтіру жұмыстары жалғасуда. Бұл бақтың тәжірибесі өсімдіктермен жұмыс істеу қаншалықты көп уақытты қажет ететін және осал болуы мүмкін екендігі туралы хабардарлықты арттырса керек.
Он-жиырма жылдан кейін Оралдың ботаникалық бағын елестету әлі қиын. Көптеген ағаштар енді ғана өсе бастады, аумақтың бір бөлігін абаттандыру жалғасуда, коллекциялар толықтырылады. Мұндай бақтың ғылыми құндылығы да бірте-бірте ашылады. Кейбір өсімдіктер жергілікті климаттың сынағынан шыдамайды, ал басқалары, керісінше, күтпеген жерден жақсы жұмыс істейді. Кейбір түрлер ақырында қаланы көгалдандырудың негізіне айналуы мүмкін, ал басқалары коллекцияның бір бөлігі болып қала береді.
Ал Каримовтың өзі келесі жобаны ойлап жатыр.
«Жалпы, мен дендропарк отырғызуды армандаймын», - деп бөлісті ол.
Бірақ, қазіргі бақтардың тарихына қарағанда, Каримовтың мұндай жобалар үшін басты қасиеті бар - жылдар бойы емес, алдағы онжылдықтар туралы ойлау қабілеті.
