В тринадцать лет Михаил Бычковский пережил то, что для многих стало бы точкой невозврата. Обычная детская мечта о собственном мопеде закончилась тяжелой аварией, ампутацией ноги и долгими месяцами борьбы за жизнь. Однако сам он никогда не воспринимал случившееся как конец своей истории. Напротив, именно тогда для него началась совершенно другая жизнь - наполненная спортом, победами, постоянным поиском новых возможностей и стремлением доказать прежде всего самому себе, что человеческие возможности гораздо шире тех границ, которые мы сами для себя устанавливаем.
Сегодня Михаил - мастер спорта, многократный победитель соревнований, человек, который продолжает экспериментировать с образом жизни, выстраивает для себя собственное здоровое питание, изучает искусственный интеллект, технологии 3D-печати, финансовые рынки и воспитывает троих детей. Но главным своим достижением он считает вовсе не спортивные титулы.
«Потерял часть себя, но не потерял себя полностью», - именно эта фраза много лет остается описанием его страницы в социальных сетях и, пожалуй, лучше любых регалий рассказывает о человеке, который однажды отказался считать себя проигравшим.
Мечта, которая изменила жизнь
Воспоминания о том злополучном дне у Михаила начинаются не с трагедии, а с его мечты. В конце девяностых двенадцатилетний мальчишка больше всего на свете хотел собственный мопед. Родители покупку откладывали, объясняя, что всему свое время, однако ждать ему совершенно не хотелось. Тогда он решил добиться желаемого самостоятельно. Для подростка это стало первым настоящим доказательством того, что мечты способны сбываться, если ради них действовать.
- Я постоянно представлял, будто уже езжу на мопеде. Мы с друзьями катались на велосипедах, а я брал палку вместо руля, переключал воображаемые передачи, катал друзей, словно это был настоящий мопед. Это была не просто игра - я действительно видел эту мечту, - вспоминает Михаил.
Чтобы воплотить мечту в реальность, маленький Михаил собирал металлолом, сдавал бутылки, откладывал каждую заработанную монету и спустя несколько недель накопил необходимую сумму. Когда долгожданная покупка наконец состоялась, казалось, что впереди только счастливые дни. Но все изменилось буквально за несколько секунд, когда одним поздним вечером, возвращаясь домой, Михаил ехал на своем мопеде по плохо освещенной дороге. Позади двигался автомобиль, который неожиданно начал обгон практически вплотную к обочине.
- Я только успел обернуться, увидел свет фар… А дальше - ничего. Самого удара я даже не почувствовал, - вспоминает он. - Следующее, что помню - люди вокруг и сильнейшая боль. Спрашивал у водителя, который вез меня в больницу: «Нога останется?», а он мне: «Конечно! Еще на твоей свадьбе танцевать будем».
К сожалению, тяжесть травм была настолько серьёзной, что врачам пришлось принимать незамедлительное решение: ампутация.
Падать, чтобы снова идти
Тяжелее всего было принять ситуацию психологически: еще вчера Михаил бегал с друзьями во дворе, играл в футбол и строил планы на лето, а теперь не мог самостоятельно подняться с кровати. После тяжелого сотрясения врачи запрещали практически любое движение, постоянная боль изматывала, а чувство беспомощности постепенно вытесняло желание бороться:
- Был момент, когда я просто ничего не хотел, мне ничего не было интересно. Но там была медсетра, которая однажды подвела меня к окну и сказала: «Смотри!», и я увидел за стеклом обычный летний день: яркое солнце, зеленая трава, дети, играющие во дворе. И первая мысль в моей голове: «Я хочу купаться! Сейчас бы на речку…».
И эта простая мысль неожиданно стала внутренней точкой отсчета. В тот момент подросток понял, что впереди целое лето, которое он не хочет провести в больничной палате.
- Я подумал: значит, надо быстрее выздоравливать, чтобы скорее отсюда выйти, - вспоминает он.
По словам Михаила, именно тогда он принял для себя главное решение: что бы ни было впереди - боль, трудности, все остальное - он это выдержит. И действительно, восстановление пошло значительно быстрее. И тем же летом он смог исполнить свое маленькое желание - снова искупаться.
Через полтора месяца после операции у Михаила появилась новая цель. Пока взрослые думали о том, как помочь мальчику принять новую реальность, он думал совсем о другом - как можно скорее снова выйти на футбольное поле. До аварии футбол занимал особое место в его жизни. Дедушка был тренером по футболу и хоккею, поэтому любовь к спорту в семье воспринималась как нечто естественное.
- Мне казалось: сейчас надену его и побегу. Но ожидания очень сильно разошлись с реальностью, - вспоминает он. - Я надевал протез, пытался бежать, падал, разбивал локти и колени. Снимал его, бросал в сторону, сидел и плакал. Потом снова смотрел на него, надевал и пытался еще раз. И так снова и снова.
Гораздо сложнее, чем научиться ходить, оказалось принять самого себя. Михаил вспоминает, что долгое время стеснялся протеза, старался скрывать его под одеждой и постоянно ловил себя на мысли, будто окружающие замечают только отсутствие ноги. Сегодня, спустя годы, он говорит, что главная опора человека находится вовсе не в современных технологиях:
- Если человек морально готов, он сможет ходить даже на самом простом протезе. А если внутри нет принятия, то даже самый современный протез стоимостью в десятки миллионов будет казаться тяжелой обузой.
При этом Михаил вовсе не умаляет значение современных протезов. Они действительно делают жизнь комфортнее, но заменить силу мышц и внутреннюю готовность идти вперед не способны.
Спорт, давший уверенность
Возвращаться в спорт Михаил решил практически сразу после восстановления. На протезном предприятии ему рассказали о паралимпийском движении, и тогда он впервые задумался о том, что тяжелая травма вовсе не означает конец спортивной карьеры. Первым видом спорта стал волейбол сидя. В Уральске команда только формировалась, опыта практически ни у кого не было, поэтому высоких результатов ждать не приходилось. Михаил очень быстро стал одним из самых заметных игроков, но несмотря на индивидуальные успехи, он чувствовал, что способен на большее.
Следующей ступенью стало плавание. Именно в бассейне Михаил вновь почувствовал, что его организм способен работать почти так же свободно, как до аварии. Победы на городских соревнованиях быстро сменились выполнением норматива мастера спорта. Но вместе с успехами пришло понимание: одного таланта недостаточно. Паралимпийский спорт в Казахстане тогда только развивался, не хватало финансирования, сборов и системной подготовки. Сегодня Михаил говорит об этом без обиды:
- Если сравнить мои результаты с итоговыми протоколами международных соревнований тех лет, они были выше результатов победителей. Но из-за отсутствия финансирования и подготовки я так и не получил шанс выступить на Паралимпиаде. Поэтому самая большая потеря для меня - не отсутствие ноги, а упущенная возможность реализовать свой спортивный потенциал.
Самым тяжелым испытанием стал 2008 год. Будучи одним из сильнейших пловцов страны, Михаил был уверен, что место в сборной определяется результатом.
- Я тогда буквально жил в бассейне. Тренировался два раза в день и был уверен: если показываешь лучший результат, обязательно попадешь в сборную.
Но квалификационный этап завершился без его участия. Для молодого спортсмена это стало тяжелым ударом и первым пониманием того, что в большом спорте одних побед недостаточно.
После несостоявшейся поездки на Паралимпиаду в Пекине Михаил почти оставил спорт, однако позже дважды возвращался, пытаясь отобраться на Игры 2012 и 2016 годов. Он выполнял нормативы, проходил сборы и получал рекомендации тренеров, но ни одна из этих попыток так и не привела его на главный старт жизни.
«Наше тело - это всего лишь инструмент»
Сегодня Михаил уже не измеряет успех медалями. По его словам, главный соперник человека - он сам вчерашний.
- Для меня победа - это не про медали и не про то, чтобы быть лучше других. Это всегда победа над собой. Спорт научил меня терпению, дисциплине и умению не сдаваться.
Эти принципы он перенес и в новую сферу своей жизни. После завершения профессиональной карьеры Михаил увлекся изучением влияния питания и образа жизни на организм. Уже шесть лет он проводит личный эксперимент: меняет рацион, наблюдает за реакцией организма и анализирует результаты.
Сегодня основу его питания составляет преимущественно растительная пища.
- Сейчас около 70 процентов моего рациона - сырая растительная пища, а 30 процентов - приготовленная. Это переходный этап, в дальнейшем хочу полностью отказаться от термически обработанной еды.
От мяса Михаил отказался в декабре прошлого года. По его словам, это решение стало частью эксперимента, а не следованием моде. Он отмечает, что стал чувствовать больше энергии, быстрее восстанавливаться после нагрузок, легче просыпаться и быстрее возвращаться в спортивную форму.
При этом свой опыт он не считает универсальным.
- Это мой личный эксперимент. Мне интересно изучать возможности собственного организма и наблюдать, как он реагирует на разные изменения.
С годами взгляды Михаила изменились не только на питание, но и на само понятие физических ограничений. Он признается, что долгое время окружающие воспринимали его прежде всего как человека с протезом. Сам же он постепенно перестал связывать собственную личность с тем, что произошло много лет назад. По мнению Михаила, человек никогда не сводится только к своему телу:
- Наше тело - это всего лишь инструмент. Мы гораздо больше, чем просто физическая оболочка. Гораздо опаснее физической травмы, когда человек теряет себя внутренне: опускает руки, перестает бороться, выбирает путь саморазрушения. Можно потерять многое. Но пока человек не потерял силу духа, он способен идти вперед. Все ограничения рождаются сначала в голове. А настоящая сила всегда находится внутри.
Быть примером, а не наставником
Сегодня жизнь Михаила уже не подчинена расписанию профессионального спортсмена. На смену бесконечным тренировкам пришли семья, новые увлечения и проекты, однако главный принцип, которому он следует много лет, остался прежним: человека формируют не слова, а поступки. Михаил - отец троих детей. Говоря о воспитании, он сразу признается: универсальных рецептов не существует. Да и сам он не считает себя человеком, который вправе читать длинные нравоучения. По его мнению, дети гораздо внимательнее наблюдают за поведением родителей, чем прислушиваются к их советам. Каждый из его детей нашел собственные интересы. Старшая дочь регулярно занимается спортом, младшая увлекается творчеством, блогингом и помогает отцу в проектах, связанных с 3D-печатью. Сын, по словам Михаила, пошел по спортивной дороге едва ли не увереннее самого отца.
- Он уже побил многие мои детские рекорды. Отжимается больше 120 раз, подтягивается больше двадцати, делает сотни приседаний. Сейчас серьезно занимается футболом, - рассказывает Михаил с заметной гордостью.
При этом он сознательно избегает воспитания через запреты:
- Нельзя говорить ребенку «Не кури!», если сам не выпускаешь сигарету из рук. Дети не слушают ваши слова, они смотрят, какой пример вы им подаете.
Эту же философию он применяет и в ситуациях, где большинство родителей, возможно, поступили бы иначе. Когда девятилетний сын попросил купить питбайк, Михаил не стал категорически отказывать. Он слишком хорошо помнил собственное детство, мечту о мопеде и то чувство, когда взрослые не готовы тебя услышать. Сын получил желанную технику, но вместе с ней - полный комплект защитной экипировки и четкое понимание ответственности.
- Я полностью экипировали его: шлем, защита, все как положено. Он поездил несколько недель, получил свои эмоции - и спокойно переключился на другие увлечения. Не было ощущения запретного плода, - отметил Михаил.
Здоровье как главный капитал
Сегодня мечты Михаила уже не связаны с пьедесталами. Главной ценностью он считает здоровье и возможность постоянно развиваться.
- Люди часто всю молодость тратят на то, чтобы заработать деньги, а потом отдают их за лечение. Для меня настоящее богатство - это здоровье.
Главный вывод, к которому Михаил пришел за годы испытаний, прост: самые серьезные ограничения рождаются не в теле, а в сознании.
- Все начинается с головы. Если ты можешь представить свою цель, поверить в нее и каждый день делать хотя бы один шаг вперед, значит, она достижима.
Сегодня Михаил Бычковский продолжает свой главный эксперимент - исследует возможности собственного организма, строит планы и не перестает учиться.
- Если мой опыт поможет хотя бы одному человеку поверить в себя или начать заботиться о своем здоровье, значит, все это было не зря.
Баруды таңдаған адам
Михаил Бычковскийдің оқиғасы трагедиядан басталды, бірақ жоғалту оқиғасына айналған жоқ. Ауыр апаттан кейін спортпен айналысқан жылдар, орындалмаған Паралимпиада арманы, жаңа мақсаттар мен мүмкіндіктерді үздіксіз іздеу болды. Бүгінде ол негізгі сенімге адал болып, адам денесінің шегі мен өз мүмкіндіктерін зерттеуді жалғастыруда: ең ауыр шектеулер денеде емес, баста туады. Он үште
Он үш жасында Михаил Бычковский көптеген адамдар үшін қайтарылмайтын нәрсені бастан өткерді. Кәдімгі бала кездегі мопедке ие болу арманы ауыр апатқа, аяғының ампутациясына және өмір үшін ұзақ айға созылған күреспен аяқталды. Алайда оның өзі ешқашан болған оқиғаны әңгімесінің соңы деп түсінбеді. Керісінше, дәл сол кезде ол үшін мүлде басқа өмір басталды - спортқа, жеңістерге, жаңа мүмкіндіктерді үнемі іздеуге және ең алдымен адамның мүмкіндіктері біз белгілеген шекарадан әлдеқайда кең екенін дәлелдеуге ұмтылу.
Бүгінде Михаил спорт шебері, жарыстардың бірнеше дүркін жеңімпазы, өмір салтын тәжірибе жасауды жалғастырып, өзінің салауатты диетасын қалыптастырып, жасанды интеллект, 3D басып шығару технологияларын, қаржы нарығын зерттеп, үш бала тәрбиелеп отырған адам. Бірақ ол өзінің басты жетістігі спорттық атақ емес деп санайды.
«Мен өзімнің бір бөлігін жоғалттым, бірақ мен өзімді толығымен жоғалтпадым», - бұл көптеген жылдар бойы оның әлеуметтік желілердегі парақшасының сипаттамасы болып қала беретін және, мүмкін, кез келген регалиядан гөрі жақсырақ, ол бір кездері өзін жеңіліске ұшыраған адам деп санаудан бас тартқан адам туралы айтады.
Сіздің өміріңізді өзгерткен арман
Михаилдың сол сәтсіз күн туралы естеліктері трагедиядан емес, оның арманынан басталады. Тоқсаныншы жылдардың аяғында он екі жасар бала өз мопедін бәрінен де қатты қалады. Ата-анасы сатып алуды кейінге қалдырып, барлығының өз уақыты бар екенін түсіндірді, бірақ ол мүлдем күткісі келмеді. Содан кейін ол қалаған нәрсеге өз бетімен жетуге шешім қабылдады. Жасөспірім үшін бұл армандар үшін әрекет етсеңіз, олардың орындалатынының алғашқы нақты дәлелі болды.
- Мен үнемі мопед мініп жүргенімді елестететінмін. Мен достарыммен велосипед теуіп, руль орнына таяқ алып, қиялдағы берілістерді ауыстырып, достарыма нағыз мопед сияқты мінгіздім. Бұл жай ойын емес – менде бұл арман болды», - деп еске алады Михаил.
Кішкентай Михаил арманын жүзеге асыру үшін металл сынықтарын жинап, бөтелкелерді сыйға тартты, тапқан әрбір тиынын жинап, бірнеше аптадан кейін қажетті соманы жинады. Ақырында көптен күткен сатып алу жүзеге асқанда, алда тек бақытты күндер күтіп тұрғандай болды. Бірақ бәрі бірнеше секундта өзгерді, бір күні кешке үйге қайтып келе жатқанда, Михаил жарықтандырылған жолмен мопедін мініп келе жатты. Артында келе жатқан көлік келе жатты, ол кенет жол жиегіне таяп қалды.
- Жаңа ғана бұрылып үлгердім, фараларды көрдім... Сосын ештеңе жоқ. Соққының өзін де сезбедім», – деп еске алады ол.– Келесі есімде қалғаны – айналадағы адамдар мен қатты ауырсыну.Мені ауруханаға апарып жатқан жүргізушіден: «Менің аяғым қалады ма?» деп сұрадым, ол маған: «Әрине! Тойыңызда біз де билейміз.
Өкінішке орай, жарақаттың ауырлығы сонша, дәрігерлер дереу шешім қабылдауға мәжбүр болды: ампутация.
Қайта бару үшін құлаңыз
Ең қиыны жағдайды психологиялық тұрғыдан қабылдау болды: кеше ғана Михаил достарымен аулада жүгіріп, футбол ойнап, жазға жоспар құрып жүрді, бірақ қазір төсектен өздігінен тұра алмады. Ауыр сілкіністен кейін дәрігерлер кез келген қозғалысқа дерлік тыйым салды, тұрақты ауырсыну шаршатты және дәрменсіздік сезімі күресуге деген ұмтылысты бірте-бірте алмастырды:
- Мен ештеңе қаламаған кезім болды, маған ештеңе қызық болмады. Бірақ бір медбике бар еді, ол мені терезеге апарып: «Қараңдар!» деді, әйнектің ар жағында мен кәдімгі жаз күнін көрдім: ашық күн, жасыл шөп, аулада ойнап жүрген балалар. Менің басымдағы бірінші ой: «Мен жүзгім келеді!» Енді өзенге барайық...»
Және бұл қарапайым ой кенеттен ішкі анықтамалық нүктеге айналды. Осы кезде жасөспірім аурухана палатасында өткізгісі келмейтін, алда толық жаз бар екенін түсінді.
«Мен ойладым: бұл жерден тезірек кетуім үшін тезірек сауығып кетуім керек», - деп есіне алады ол.
Михаилдің айтуынша, дәл сол кезде ол өзі үшін басты шешімді қабылдады: алда не күтіп тұрса да - азап, қиындықтар, қалғанының бәріне ол шыдайды. Шынында да, қалпына келтіру әлдеқайда жылдам болды. Сол жазда ол өзінің кішкентай тілегін орындады - қайтадан жүзуді.
Операциядан кейін бір жарым айдан кейін Михаил жаңа мақсатқа ие болды. Ересектер балаға жаңа шындықты қабылдауға қалай көмектесуге болатынын ойлап жатқанда, ол мүлде басқа нәрсе - футбол алаңына мүмкіндігінше тезірек оралу туралы ойлады. Апатқа дейін футбол оның өмірінде ерекше орын алды. Менің атам футбол және хоккей жаттықтырушысы болған, сондықтан отбасында спортқа деген сүйіспеншілік табиғи нәрсе ретінде қабылданатын.
«Маған былай көрінді: енді мен оны киіп, жүгіремін». Бірақ күтулер шындықтан мүлдем басқаша болды, деп еске алады ол. «Мен протез кидім, жүгіремін, құладым, шынтағым мен тіземді сындырдым.Ол оны шешіп тастады, оны бір жаққа лақтырып жіберді, отырды және жылады. Сосын қайтадан қарап, киіп, қайталап көрді. Тағы да қайталап.
Жүруді үйренуден гөрі, өзін қабылдау қиынырақ болды. Михаил ұзақ уақыт бойы протезден ұялып, оны киімнің астына жасыруға тырысып, айналасындағылар тек аяғының жоқтығын байқады деп ойлайтынын есіне алады. Бүгінде, жылдар өткен соң, ол адамның басты тірегі заманауи технологияларда емес екенін айтады:
– Адам психикалық жағынан дайын болса, ең қарапайым протезбен де жүре алады. Ал егер іштей қабылдау болмаса, ондаған миллиондаған ең заманауи протездің өзі ауыр жүк болып көрінеді.
Сонымен қатар, Михаил заманауи протездердің маңыздылығын мүлдем төмендетпейді. Олар шынымен де өмірді ыңғайлы етеді, бірақ бұлшықет күші мен алға жылжу үшін ішкі дайындықты алмастыра алмайды.
Сізге сенімділік беретін спорт түрі
Михаил сауыққаннан кейін бірден дерлік спортқа оралуды шешті. Протездеу зауытында оған паралимпиада қозғалысы туралы айтылды, содан кейін ол алғаш рет ауыр жарақат спорттық мансабының аяқталуын білдірмейді деп ойлады. Ең бірінші спорт түрі отырып ойнайтын волейбол болды. Оралда команда енді ғана құрылып жатқан еді; іс жүзінде ешкімде тәжірибе болмады, сондықтан жақсы нәтиже күтудің қажеті жоқ. Михаил тез арада ең көрнекті ойыншылардың біріне айналды, бірақ оның жеке жетістіктеріне қарамастан, ол көп нәрсеге қабілетті екенін сезінді.
Келесі қадам жүзу болды. Дәл бассейнде Михаил оның денесі апатқа дейінгідей еркін жұмыс істей алатынын тағы да сезді. Қалалық жарыстардағы жеңістер тез арада спорт шебері нормативін орындауға мүмкіндік берді. Бірақ табыспен бірге түсінік пайда болды: жалғыз талант жеткіліксіз. Ол кезде Қазақстанда паралимпиада спорты енді ғана дамып келе жатқан еді; қаржыландыру, төлемақы және жүйелі оқыту жеткіліксіз болды. Бүгін Михаил бұл туралы ренжімей айтады:
– Менің нәтижелерімді сол жылдардағы халықаралық жарыстардың қорытынды хаттамаларымен салыстыратын болсаңыз, олар жеңімпаздардың нәтижелерінен жоғары болды. Бірақ қаржы мен дайындықтың аздығынан мен Паралимпиадаға қатысуға мүмкіндік алмадым. Сондықтан мен үшін ең үлкен жоғалту – аяқтың жоқтығы емес, спорттық әлеуетімді жүзеге асыруға жіберіп алған мүмкіндігім.
Ең қиын сынақ 2008 жыл болды. Еліміздегі ең мықты жүзушілердің бірі болғандықтан, Михаил өзінің командадағы орны нәтижемен анықталатынына сенімді болды.
- Ол кезде мен бассейнде тұрдым. Мен күніне екі рет жаттығатынмын және сенімді болдым: егер сіз жақсы нәтиже көрсетсеңіз, міндетті түрде ұлттық құрамаға түсесіз.
Бірақ іріктеу кезеңі оның қатысуынсыз аяқталды. Жас спортшы үшін бұл ауыр соққы болды және үлкен спортта тек жеңістер жеткіліксіз екенін бірінші түсінді.
Бейжіңдегі Паралимпиадаға сәтсіз сапардан кейін Михаил спортты тастап кете жаздады, бірақ кейінірек екі рет оралып, 2012 және 2016 жылғы ойындарға қатысуға тырысты. Ол стандарттарды орындады, оқу-жаттығу жиындарынан өтті және жаттықтырушылардан ұсыныстар алды, бірақ бұл әрекеттердің ешқайсысы оны өмірінің негізгі бастауына әкелмеді.
«Біздің денеміз жай ғана құрал»
Бүгінде Михаил табысты медальмен өлшемейді. Оның ойынша, адамның басты қарсыласы – кешегі өзі.
– Мен үшін жеңіс медаль алу емес, басқалардан артық болу емес. Бұл әрқашан өзіңді жеңу. Спорт мені шыдамдылыққа, тәртіпке, берілмеуге үйретті.
Ол бұл принциптерді өмірінің жаңа саласына ауыстырды. Кәсіби мансабын аяқтағаннан кейін Михаил тамақтану мен өмір салтының ағзаға әсерін зерттеуге қызығушылық танытты. Алты жыл бойы ол жеке эксперимент жүргізеді: диетаны өзгерту, дененің реакциясын бақылау және нәтижелерді талдау.
Бүгінгі таңда оның диетасының негізін негізінен өсімдік тағамдары құрайды.
– Қазір менің диетамның 70 пайызы шикі өсімдік тағамдары болса, 30 пайызы пісірілген. Бұл өтпелі кезең, болашақта термиялық өңделген тағамнан толығымен бас тартқым келеді.
Михаил өткен жылдың желтоқсан айында еттен бас тартты. Оның айтуынша, бұл шешім сәнге бағынбай, эксперименттің бір бөлігі болды. Ол өзінің күш-қуатын көп сезіне бастағанын, жаттығудан кейін тезірек қалпына келгенін, оңай оянып, спорттық пішінге тезірек оралатынын атап өтті.
Дегенмен, ол өзінің тәжірибесін әмбебап деп санамайды.
- Бұл менің жеке экспериментім. Мен өз денемнің мүмкіндіктерін зерттеп, оның әртүрлі өзгерістерге қалай әрекет ететінін бақылауға қызығамын.
Көптеген жылдар бойы Михаилдың көзқарастары тек тамақтануға ғана емес, сонымен қатар физикалық шектеулер тұжырымдамасына да өзгерді. Ол айналасындағылар оны ұзақ уақыт бойы ең алдымен протезі бар адам ретінде қабылдағанын мойындайды. Оның өзі бірте-бірте өзінің жеке басын көп жылдар бұрын болған оқиғамен байланыстыруды тоқтатты. Михаилдің айтуынша, адам ешқашан тек өз денесімен ғана шектелмейді:
- Біздің денеміз тек құрал ғана. Біз жай ғана физикалық қабық емеспіз. Адам өзін іштей жоғалтқанда физикалық жарақаттан әлдеқайда қауіпті: ол бас тартады, күресуді тоқтатады және өзін-өзі жою жолын таңдайды. Жоғалтқаны көп. Бірақ адам қайраттылығын жоғалтпаса, ол алға ұмтылады. Барлық шектеулер алдымен басынан туады. Бірақ шынайы күш әрқашанда болады.
Тәлімгер емес, үлгі болыңыз
Бүгінде Михаилдің өмірі кәсіби спортшының кестесіне бағынбайды. Шексіз жаттығуларды отбасылық, жаңа хоббилер мен жобалар алмастырды, бірақ оның көп жылдар бойы ұстанған негізгі қағидасы өзгеріссіз қалды: адам сөзбен емес, іс-әрекетпен қалыптасады. Михаил үш баланың әкесі. Білім туралы айта отырып, ол бірден мойындайды: әмбебап рецепттер жоқ. Ал оның өзі өзін ұзақ моральдық ілімдерді оқуға құқығы бар адам деп санамайды. Оның ойынша, балалар ата-аналарының кеңестерін тыңдағаннан гөрі олардың мінез-құлқын бақылайды. Оның балаларының әрқайсысы өз қызығушылықтарын тапты. Үлкен қызы үнемі спортпен айналысады, кішісі шығармашылықпен айналысады, блог жүргізеді және әкесіне 3D басып шығаруға қатысты жобаларға көмектеседі. Баласы, Михаилдің айтуынша, әкесінің өзінен гөрі спорт жолын сенімдірек ұстанған.
– Ол қазірдің өзінде балаларымның көптеген рекордтарын жаңартты. Ол 120-дан астам отжимание жасайды, жиырмадан астам тартылады, жүздеген рет шалқаяды. Қазір ол футболмен шындап айналысады», - дейді Михаил мақтанышпен.
Сонымен бірге ол тыйымдар арқылы саналы түрде білім беруден қашады:
- Сіз балаңызға «темекі шекпе!» деп айта алмайсыз. егер сіз темекіні өзіңіз тастамасаңыз. Балалар сіздің сөзіңізге құлақ аспайды, сіз көрсеткен үлгіге қарайды.
Ол ата-аналардың көпшілігі басқаша әрекет ететін жағдайларға бірдей философияны қолданады. Тоғыз жасар ұлы пит-байк сатып алуды сұрағанда, Михаил үзілді-кесілді бас тартқан жоқ. Ол өзінің балалық шағын, мопед туралы арманын және үлкендер сізді естуге дайын болмаған кездегі сезімін тым жақсы есіне алды. Ұлы қажетті құрал-жабдықты алды, бірақ онымен бірге - қорғаныс құралдарының толық жиынтығы және жауапкершілікті нақты түсіну.
- Мен оны толықтай жабдықтадым: дулыға, қорғаныс, бәрі керек сияқты. Ол бірнеше апта бойы саяхаттап, эмоцияларын алды - және тыныштықпен басқа хоббиге ауысты. Тыйым салынған жеміс сезімі болмады», - деп атап өтті Михаил.
Денсаулық басты капитал ретінде
Бүгінде Михаилдің армандары енді тұғырлармен байланысты емес. Ол денсаулықты және үнемі даму мүмкіндігін өзінің басты құндылығы деп санайды.
– Адамдар көбіне жастық шағын ақша табуға жұмсайды, сосын емделуге береді. Мен үшін нағыз байлық – денсаулық.
Михаил көптеген жылдар бойы сынақтан өткен негізгі қорытынды қарапайым: ең маңызды шектеулер денеде емес, санада туады.
– Бәрі де басынан басталады. Егер сіз өз мақсатыңызды елестете алсаңыз, оған сене алсаңыз және күн сайын кем дегенде бір қадам алға бассаңыз, онда оған қол жеткізуге болады.
Бүгінде Михаил Бычковский өзінің негізгі тәжірибесін жалғастыруда - ол өз денесінің мүмкіндіктерін зерттейді, жоспарлар жасайды және оқуды ешқашан тоқтатпайды.
– Менің тәжірибем кем дегенде бір адамға өзіне сенуге немесе денсаулығына қамқорлық жасауға көмектессе, мұның бәрі бекер болған жоқ.
