В последние годы в Казахстане в целом пришло понимание, что муралы и уличное искусство - это действительно важно. Это уже не просто стена. Когда на сером фасаде появляется работа, у города появляется характер, настроение. Такие вещи влияют и на атмосферу самого города, и на людей, которые в нём живут. Мурал может не только украшать пространство, но и нести какой-то смысл. Например, это могут быть портреты известных деятелей, национальные орнаменты, культурные образы. Через такие работы можно говорить с людьми о культуре, истории, патриотизме. Мне кажется, акиматы и в целом государство тоже начали замечать, что это хороший способ сделать город визуально живее и при этом донести какие-то важные идеи до людей.
Автор: Редакция Fresh City
В последние годы муралы в Уральске всё заметнее становятся частью городской среды. Огромные рисунки появляются на фасадах домов, во дворах и на центральных улицах, меняя привычное восприятие серых стен. Для художника Самата Жулумова уличное искусство - это не просто визуальное оформление пространства, а способ говорить с людьми через город. В интервью FRESH CITY он рассказал, почему муралы стали важны для Казахстана, как один рисунок способен оживить целый двор и почему искусству иногда достаточно просто быть красивым.
Об улице, как части культуры
В последние годы в Казахстане в целом пришло понимание, что муралы и уличное искусство - это действительно важно. Это уже не просто стена. Когда на сером фасаде появляется работа, у города появляется характер, настроение. Такие вещи влияют и на атмосферу самого города, и на людей, которые в нём живут. Мурал может не только украшать пространство, но и нести какой-то смысл. Например, это могут быть портреты известных деятелей, национальные орнаменты, культурные образы. Через такие работы можно говорить с людьми о культуре, истории, патриотизме. Мне кажется, акиматы и в целом государство тоже начали замечать, что это хороший способ сделать город визуально живее и при этом донести какие-то важные идеи до людей.
В хип-хоп культуре я нахожусь давно, а стрит-арт - это её неотъемлемая часть. Уже около 15 лет я занимаюсь брейк-дансом, ездил на баттлы в Самару, Санкт- Петербург. В Питере однажды участвовал в баттле именно по рисованию. Для меня всё это всегда было связано между собой: танец, улица, музыка, рисунок, люди. Уличное искусство мне близко ещё и потому, что сам Уральск для меня очень важен. У меня к этому городу особое отношение, и мне хочется делать его ярче. Хочется украсить какую-то серую стену, чтобы людям становилось немного теплее, веселее, чтобы это как-то согревало души. Это идёт от искреннего желания сделать что-то хорошее для города.
Об идеях и их воплощениях
Идея мурала рождается всегда по-разному. Бывают моменты, когда есть сильное вдохновение, а бывает наоборот - нужно придумать работу, даже когда не особо расположен к этому. Сейчас в такие моменты помогают современные инструменты: иногда для поиска идей использую искусственный интеллект или захожу в Pinterest, смотрю разные визуальные решения, референсы. Потом эти идеи корректирую под наш город и под своё видение. Добавляю казахские орнаменты, животных, которые ассоциируются с Уральском, какие-то знакомые людям здания или образы. Всё это собирается в единый эскиз. Хотя мне самому, конечно, хотелось бы делать что-то более смелое - в европейском стиле, более абстрактное, необычное. Но у нас пока чаще востребованы более понятные и стандартные муралы. При этом самый важный момент - то, как один рисунок может поменять атмосферу пространства. Недавно я рисовал мурал на «Денвике». Это была моя личная инициатива, акимат дал разрешение, ещё один магазин помог с красками. И я сразу увидел разницу. До появления рисунка во дворе почти никто не задерживался. А когда стена стала яркой, люди начали выходить чаще, подходить ближе, задавать вопросы, просто стоять рядом, сидеть на траве, смотреть. Многие говорили, что пространство будто ожило.
О реакции людей
Вообще люди относятся по-разному. Кто-то быстро проходит мимо, кто-то говорит, что красиво, а кто-то просто молча смотрит. За те 7-8 лет, что я рисую на улицах, было всякое. Были и негативные моменты - однажды меня даже с лестницы скидывали во время работы. Но хорошего всё-таки запоминается больше.
Иногда люди просто подходят поддержать - приносят чай, пирожки. Наверное, самый запоминающийся момент был, когда ко мне подбежала маленькая девочка двух-трёх лет и протянула 100 тенге со словами: «Это вам, вы красиво рисуете». Для меня это очень ценно, потому что именно взаимодействие с людьми - одна из главных причин, почему я люблю уличное искусство. Мне кажется, людям тоже все это очень близко - культура и искусство. Просто раньше об этом мало говорили и мало показывали.
О сложностях и ответственности
Мне как художнику постоянно приходится искать баланс между своим художественным видением и пожеланиями заказчика. Иногда идея полностью идёт от клиента, но даже в таких случаях я стараюсь пропускать работу через своё видение и сохранять авторский почерк. Для меня важно, чтобы работа оставалась живой и органичной.
Но самое сложное в муралах - это не только придумать хороший эскиз, но и сама физическая работа. Постоянно приходится подниматься на высоту, носить краски, работать с люльками, креплениями, страховкой. Бывают моменты, когда техника ломается и ты просто ждёшь, пока всё починят. Были и опасные ситуации для жизни. Я вообще сам боюсь высоты, но со временем пришлось перебороть этот страх, потому что очень люблю именно сам процесс рисования. Когда за неделю нужно расписать девятиэтажный дом, организм устаёт очень сильно.
Об смыслах и эмоциях
Так сложилось, что в Казахстане муралы обычно всё-таки несут какой-то смысл. Через них можно рассказывать о культуре, истории, людях, показывать национальный колорит. Например, я рисовал муралы с образами поэтов и писателей, делал работу на улице Маметовой с национальными узорами и серьгами - специально в казахстанском стиле.
Хотя, если честно, мне самому очень нравится и абстракция. Иногда искусство может существовать просто ради эмоции, атмосферы и красоты. Такое тоже важно. Обычно подобные работы я делал уже не на заказ, а от себя - на небольших стенах, как подарок городу. И иногда такие работы даже особенно приятны, потому что они ничего не объясняют и не пытаются чему-то учить. Они просто делают пространство живее и ярче.
О стенах, которым не хватает цвета
В Уральске очень много мест, где не хватает яркости. Особенно это касается старых районов, дворов и домов, которые остаются без внимания. Один из таких районов для меня - Селекционный в посёлке Деркул, где я раньше жил. Этим летом я хочу сделать там мурал в подарок району. Уже есть поддержка со стороны акимата, поэтому всё постепенно движется к реализации. Мне кажется, что в Уральске ещё очень много мест, где искусство могло бы реально изменить атмосферу. В прошлом году мы в основном делали муралы на центральных улицах, но в городе остаётся много скрытых двориков, где стены выглядят тяжело и мрачно. И именно такие места особенно нуждаются в жизни и цвете.
О муралах, которые хочется написать
Если бы мне дали огромную стену в центре города и полную свободу, я бы в любом случае связал работу с Уральском. Но при этом мне хотелось бы сделать что-то более смелое - возможно, в европейском стиле, местами даже немного непонятное и абстрактное. У меня вообще есть свой авторский стиль, он называется The Sun Eyes - «Солнечные глаза».
В своих работах я часто использую образы чешуи, жабр, рыб и драконов. У меня есть собственный подход к изображению персонажей - определённая эстетика фигур, силуэтов и деталей, по которым можно узнать мой стиль. Всё это складывается в единый визуальный язык, который я хотел бы перенести и на большой городской мурал. Наверное, если бы у меня была полная творческая свобода, я бы сделал для Уральска что-то необычное, атмосферное и полностью авторское.
Қала кенеп сияқты
Соңғы жылдары Қазақстанда қабырға суреттері мен көше өнері шынымен маңызды деген жалпы түсінік қалыптасты. Бұл енді жай қабырға емес. Сұр қасбетте жұмыс пайда болған кезде, қала сипаты мен көңіл-күйіне ие болады. Мұндай нәрселер қаланың өзіне де, онда тұратын адамдарға да әсер етеді. Қабырға суреті кеңістікті безендіріп қана қоймайды, сонымен қатар белгілі бір мағынаға ие болады. Мысалы, бұл атақты қайраткерлердің портреттері, ұлттық ою-өрнектер, мәдени бейнелер болуы мүмкін. Осындай шығармалар арқылы халықпен мәдениет, тарих, патриотизм туралы әңгімелесуге болады. Меніңше, әкімдіктер, жалпы мемлекет те бұл қаланы көрнекі түрде жандандырып, сонымен бірге адамдарға маңызды идеяларды жеткізудің жақсы жолы екенін байқаған сияқты.
Соңғы жылдары Оралдағы қабырға суреттері қала ортасының көрнекі бөлігіне айналды. Үйлердің қасбеттерінде, аулаларда және орталық көшелерде сұр қабырғалардың әдеттегі қабылдауын өзгертетін үлкен сызбалар пайда болады. Суретші Самат Жұлымов үшін стрит-арт – бұл жай ғана кеңістіктің визуалды дизайны емес, сонымен қатар бүкіл қаладағы адамдармен сөйлесудің тәсілі. FRESH CITY басылымына берген сұхбатында ол қабырға суреттерінің Қазақстан үшін неліктен маңызды болғанын, бір сурет бүкіл ауланы қалай жандандыра алатынын және неге кейде өнерге жай ғана әдемі болу үшін жеткілікті болатынын түсіндірді.
Мәдениеттің бір бөлігі ретінде көше туралы
Соңғы жылдары Қазақстанда қабырға суреттері мен көше өнері шынымен маңызды деген жалпы түсінік қалыптасты. Бұл енді жай қабырға емес. Сұр қасбетте жұмыс пайда болған кезде, қала сипаты мен көңіл-күйіне ие болады. Мұндай нәрселер қаланың өзіне де, онда тұратын адамдарға да әсер етеді. Қабырға суреті кеңістікті безендіріп қана қоймайды, сонымен қатар белгілі бір мағынаға ие болады. Мысалы, бұл атақты қайраткерлердің портреттері, ұлттық ою-өрнектер, мәдени бейнелер болуы мүмкін. Осындай шығармалар арқылы халықпен мәдениет, тарих, патриотизм туралы әңгімелесуге болады. Меніңше, әкімдіктер, жалпы мемлекет те бұл қаланы көрнекі түрде жандандырып, сонымен бірге адамдарға маңызды идеяларды жеткізудің жақсы жолы екенін байқаған сияқты.
Мен хип-хоп мәдениетінде бұрыннан бармын, көше өнері оның ажырамас бөлігі болып табылады. Мен 15 жылдай брейк-данспен айналысып келемін, Самара мен Санкт-Петербургте шайқастарға бардым. Санкт-Петербургте бір рет сурет салу шайқасына қатыстым. Мен үшін мұның бәрі әрқашан бір-бірімен байланысты болды: би, көше, музыка, сурет, адамдар. Көше өнері де маған жақын, себебі Оралдың өзі мен үшін өте маңызды. Мен бұл қаламен ерекше қарым-қатынастамын, мен оны нұрландырғым келеді. Адамдар сәл жылыырақ, көңілдірек сезінуі үшін, әйтеуір олардың жанын жылытатындай сұр қабырғаны безендіргім келеді. Бұл қала үшін жақсылық жасауға деген шынайы ниеттен туындайды.
Идеялар және оларды жүзеге асыру туралы
Қабырға идеясы әрқашан әртүрлі жолдармен туады. Күшті шабыт болатын кездер болады, бірақ кейде бәрі керісінше болады - тіпті сіз бұған ерекше бейім болмасаңыз да, жұмыс табуыңыз керек. Қазіргі уақытта заманауи құралдар осындай сәттерде көмектеседі: кейде идеяларды іздеу немесе Pinterest-ке өту, әртүрлі көрнекі шешімдер мен сілтемелерді қарау үшін жасанды интеллектті қолданамын. Содан кейін мен бұл идеяларды қаламызға және өз көзқарасыма сәйкес келтіремін. Мен қазақтың ою-өрнектерін, Оралмен байланысты жануарларды, кейбір ғимараттарды немесе адамдарға таныс бейнелерді қосамын. Мұның бәрі бір нобайға жинақталған. Мен өзім, әрине, еуропалық стильде, абстрактілі, ерекше нәрсе жасағым келеді. Бірақ бізде әлі де анық және стандартты қабырға суреттері көбірек сұранысқа ие. Ең бастысы, бір сызба кеңістіктің атмосферасын қалай өзгерте алады. Мен жақында Денвикке қабырға суретін салдым. Бұл менің жеке бастамам болды, әкімдік рұқсат берді, басқа дүкен бояумен көмектесті. Мен бірден айырмашылықты көрдім. Сызба пайда болғанға дейін аулада ешкім қалмады. Қабырға жарқырай бастағанда, адамдар жиі шыға бастады, жақындай бастады, сұрақ қоя бастады, жақын жерде тұра бастады, шөпке отырды, бақылайды. Көпшілік ғарыштың жанданғандай болғанын айтты.
Адамдардың реакциясы туралы
Жалпы, адамдардың көзқарасы әртүрлі. Біреу тез өтіп кетеді, біреу әдемі дейді, ал біреу үнсіз қарап тұрады. Көшеде сурет салған 7-8 жылдың ішінде неше түрлі оқиғалар болды. Сондай-ақ келеңсіз сәттер болды - бірде мені жұмыс кезінде баспалдақтан лақтырып жіберді. Бірақ жақсы нәрселер әлі де көбірек есте қалады.
Кейде адамдар тек қолдау көрсету үшін келеді - олар шай мен пирогтарды әкеледі. Ең есте қалған сәті екі-үш жасар кішкентай қыз маған жүгіріп келіп: «Мынау саған, әдемі сурет саласың» деп қолыма 100 теңге бергені болса керек. Бұл мен үшін өте құнды, өйткені адамдармен араласу менің көше өнерін жақсы көруімнің басты себептерінің бірі. Меніңше, адамдар да осының барлығына – мәдениет пен өнерге өте жақын сияқты. Бұл туралы бұрын аз айтылып, аз көрсетілді.
Қиындықтар мен жауапкершілік туралы
Суретші ретінде мен үнемі өзімнің көркемдік көзқарасым мен тапсырыс берушінің қалауы арасындағы теңгерімді табуым керек. Кейде идея толығымен тапсырыс берушіден туындайды, бірақ мұндай жағдайларда да мен шығарманы өз көзқарасым арқылы өткізуге және авторлық стильді сақтауға тырысамын. Мен үшін жұмыстың тірі және органикалық болуы маңызды.
Бірақ қабырға суреттеріндегі ең қиын нәрсе - жақсы эскиз ойлап табу ғана емес, сонымен қатар физикалық жұмыстың өзі. Үнемі биіктерге көтерілу, бояу тасу, бесікпен, бекіткіштермен, ілмектермен жұмыс істеу керек. Жабдық істен шығып, оның жөнделуін күтетін кездер болады. Өмірге қауіп төндіретін жағдайлар да болды. Жалпы, мен өзім биіктіктен қорқамын, бірақ уақыт өте мен бұл қорқынышты жеңуге тура келді, өйткені мен сурет салу процесінің өзін жақсы көремін. Бір аптада тоғыз қабатты үйді бояу керек болғанда денеңіз қатты шаршайды.
Мағыналар мен эмоциялар туралы
Қазақстанда қабырға суреттері әлі күнге дейін белгілі бір мағынаға ие болатыны солай. Олар арқылы мәдениет, тарих, адамдар туралы әңгімелеп, ұлттық нақышта көрсетуге болады. Мысалы, ақын-жазушылардың бейнелері бар қабырға суреттерін салдым, Мәметова көшесінде ұлттық нақыштармен сырғалармен жұмыс жасадым – әсіресе қазақы нақышта.
Шынымды айтсам, мен абстракцияны қатты ұнатамын. Кейде өнер тек эмоция, атмосфера және сұлулық үшін өмір сүре алады. Бұл да маңызды. Әдетте мұндай жұмыстарды тапсырыспен емес, өз күшіммен - шағын қабырғаларда, қалаға сыйлық ретінде жасадым. Ал кейде мұндай шығармалар тіпті ерекше жағымды болады, өйткені олар ештеңені түсіндірмейді және бір нәрсені үйретуге тырыспайды. Олар жай ғана кеңістікті жанды және жарқын етеді.
Түссіз қабырғалар туралы
Оралда жарықтық жеткіліксіз жерлер көп. Бұл әсіресе қараусыз қалған ескі аумақтарға, аулаларға және үйлерге қатысты. Мен үшін осындай аумақтардың бірі – бұрын өзім тұрған Дерқұл ауылындағы Селекция. Осы жазда мен сол жерге ауданға сыйлық ретінде қабырға суретін салғым келеді. Қазірдің өзінде әкімдік тарапынан қолдау бар, сондықтан барлығы біртіндеп жүзеге асу жолында. Меніңше, Оралда өнердің атмосферасын шынымен өзгерте алатын жерлер әлі де көп сияқты. Өткен жылы біз негізінен орталық көшелерде қабырға суреттерін жасадық, бірақ қалада қабырғалары ауыр және мұңайып көрінетін жасырын аулалар әлі де көп. Дәл осындай жерлер әсіресе өмір мен бояуды қажет етеді.
Мен жазғым келетін қабырға суреттері туралы
Маған қаланың ортасынан алып дуал мен толық еркіндік берілсе, қалай болғанда да жұмысымды Оралмен байланыстырар едім. Бірақ сонымен бірге мен батылырақ нәрсе жасағым келеді - мүмкін еуропалық стильде, кейде тіпті аздап түсініксіз және дерексіз. Менің өз авторлық стилім бар, ол «Күн көздер» деп аталады.
Шығармаларымда қабыршақ, желбезек, балық, айдаһар бейнелерін жиі қолданамын. Кейіпкерлерді бейнелеуде менің өзіндік көзқарасым бар - фигуралар, силуэттер және бөлшектердің белгілі бір эстетикасы, олар арқылы менің стилімді тануға болады. Мұның бәрі бір визуалды тілге қосылады, мен оны үлкен қаланың қабырға суретіне ауыстырғым келеді. Бәлкім, менде толық шығармашылық еркіндік болса, мен Орал үшін әдеттен тыс, атмосфералық және мүлдем ерекше нәрсе жасайтын едім.
