От степи к лесу
День открытых дверей начался в Доме творчества - центре поселения, где проходят общие собрания и принимаются важные решения. Здесь гостей познакомили с историей «Ведруха», рассказали о его традициях, представили новых участников, решивших оставить городскую суету и посвятить себя жизни на земле. Затем экскурсия продолжилась по родовым поместьям первых поселенцев. Среди тенистых аллей трудно представить, что ещё двадцать с лишним лет назад здесь простиралась безжизненная степь, открытая всем ветрам.
- Когда нам выделили эти 150 гектаров, здесь не было ничего, кроме степи, - вспоминают жители. - Не было электричества, воды, дорог. Колодцы для полива приходилось забивать вручную, а молодые деревца поливать вёдрами. Каждый саженец буквально выхаживали.
Сегодня на месте бывшей пустоши шумят сосны, кедры и дубы, плодоносят сады. Каждое дерево здесь - результат многолетнего труда людей, которые однажды поверили, что даже суровую степь можно превратить в зелёный оазис. Во время экскурсии руководитель эко-сообщества Тимур Макаров рассказал гостям о принципах экологического земледелия, которых придерживаются жители поселения.
Жизнь в согласии с природой
- Мы стараемся жить в согласии с природой, - говорит он. - Не используем химические удобрения, гербициды, пестициды и другие препараты. Всё, что выросло на земле, должно вернуться обратно в землю. Опавшая листва, скошенная трава, сухие стебли становятся естественным питанием для почвы. Когда растительные остатки сжигают или вывозят, нарушается природный круговорот, и земля постепенно теряет своё плодородие. Наша задача - сохранить её живой, чтобы она могла сама восстанавливаться.
По словам Тимура Макарова, поселенцы также стараются выращивать непривитые деревья и сохранять естественные сорта растений:
- Матушка-природа изначально создала всё гармонично. Чем меньше человек вмешивается в её законы, тем здоровее становятся и земля, и растения. Наша цель - вернуть уважительное отношение к земле и к тем сортам, которые существовали без искусственных изменений.
История сообщества
Самому Тимуру родовое поместье досталось от матери - Алексеевой Анны Васильевны, одной из первых жительниц «Ведруха». Вместе с первым руководителем поселения Мукановой Зинаидой Тулеуовной и другими единомышленниками она стояла у истоков его создания. Первые годы были непростыми. Необычный образ жизни вызывал у окружающих недоверие. Поселенцев называли сектантами и отшельниками, сюда неоднократно приезжали различные комиссии и проверки. Но время стало лучшим доказательством серьёзности их намерений и чистоты помыслов. Там, где раньше была голая степь, сегодня вырос настоящий лес. Основой философии поселения стали идеи, изложенные в книгах Владимира Мегре «Звенящие кедры России». В них рассказывается о родовых поместьях, жизни в гармонии с природой и ответственности человека перед будущими поколениями. Для жителей «Ведруха» эти идеи стали не просто прочитанными страницами, а образом жизни. В каждом поместье обязательно растёт дерево рода. Поселенцы верят, что оно становится символом преемственности поколений. Кедры и дубы живут столетиями, переживая своих хозяев и сохраняя память о семье.
Сад памяти и общие ценности
Особое место занимает Сад памяти. Здесь каждое дерево посажено в честь ушедшего из жизни поселенца и отмечено памятной табличкой с его именем. Так память о людях продолжает жить не только в сердцах близких, но и в деревьях, которые с каждым годом становятся всё выше и крепче. За годы существования здесь сложилась особая атмосфера. Поселенцы давно перестали быть просто соседями. Они вместе строят, высаживают деревья, помогают друг другу по хозяйству, поддерживают в трудные минуты и сообща отмечают праздники. Если кому-то нужна помощь, откликаются все. Это настоящая большая семья, где людей объединяет не только общая территория, но и общие ценности. Это родство чувствует каждый, кому довелось побывать на их мероприятиях. Все члены общины невероятно позитивны и открыты, гостей встречают с радушием. Здесь чужды осуждение и зависть, а устав поселения запрещает алкоголь и конфликты. Сегодня деятельность общины давно вышла за пределы поселения. Через свой общественный фонд «САИ-центр» они реализуют экологические проекты, помогают озеленять общественные пространства и делятся своим опытом с единомышленниками. Одним из таких проектов стало озеленение школы в селе Макарово, где были высажены десятки деревьев. Работа общественного фонда получила высокую оценку. В 2025 году его проекты были отмечены в конкурсе «Парыз» за вклад в экологию.
Главный итог
Пожалуй, именно в этом и заключается главный итог четверти века работы. Для жителей «Ведруха» лес - это не просто посаженные деревья. Это память о тех, кто стоял у истоков поселения, забота о земле и ответственность перед теми, кто придёт после. Когда человек сажает дерево, он вряд ли увидит его таким, каким оно станет через сто лет. Но именно в этом и заключается настоящий смысл - оставить после себя не выжженную землю, а леса и сады, которые останутся детям и внукам.
Экопоселение «Ведрух» расположено примерно в 25 километрах от Уральска, в районе Байтерек Западно-Казахстанской области. Оно было основано в 2002 году группой единомышленников во главе с Зинаидой Мукановой, вдохновлённых идеями серии книг Владимира Мегре «Звенящие кедры России». Для создания поселения государство выделило в долгосрочную аренду участок площадью 150 гектаров, разделённый на 96 родовых поместий площадью по одному гектару.
Главная идея сообщества - создание родовых поместий, где каждая семья самостоятельно обустраивает свой участок, выращивает деревья и ведёт хозяйство, стараясь жить в гармонии с природой. Жители придерживаются принципов органического земледелия, не используют химические удобрения и пестициды, а также приняли внутренние правила, запрещающие употребление алкоголя, курение и конфликты.
Долгое время «Ведрух» оставался закрытым для посторонних, из-за чего вокруг него возникало немало слухов. Сегодня экопоселение регулярно проводит дни открытых дверей, принимает журналистов и гостей, а также реализует экологические проекты через общественный фонд «Саи-центр», занимаясь озеленением и популяризацией экологичного образа жизни.
Шыңғырған балқарағайлардың ізімен
Шілде айының соңында Ведрух экоауылының тұрғындары дәстүрлі түрде Жер мерекесін тойлайды. Олар үшін бұл күнтізбедегі күн емес, алғашқы жемістер мен жердің жомарттығы үшін алғыс айту уақыты. Владимир Мегренің «Ресейдің шырылдаған балқарағайлары» кітаптарына негізделген дүниетанымға сәйкес, дәл осы күндері адам егіні үшін табиғатқа алғыс айтып, оның сыйлықтарын басқалармен бөлісуі керек. Бұл күннің ұлттық мереке – Жазғы резиденттер күнімен тұспа-тұс келуі кездейсоқ емес, ол да осы кітаптарда ұсынылған. Биыл да қоныстанушылар барлығына есігін айқара ашты.
Даладан орманға дейін
Ашық есік күні жалпы жиналыстар өтіп, маңызды шешімдер қабылданатын елді мекеннің орталығы – Шығармашылық үйінде басталды. Мұнда қонақтар «Ведрухтың» тарихымен таныстырылды, оның дәстүрлері туралы айтып берді, сондай-ақ қаланың күйбең тіршілігін тастап, жердегі өмірге арнауды шешкен жаңа қатысушыларды таныстырды. Содан кейін экскурсия алғашқы қоныстанғандардың отбасылық үйлеріне жалғасты. Көлеңкелі аллеялардың арасында осыдан жиырма жылдан астам уақыт бұрын желдің бәріне ашық, жансыз даланың созылып жатқанын елестету қиын.
«Бізге осы 150 гектар жерді бөліп бергенде бұл жерде даладан басқа ештеңе жоқ еді», - деп еске алады тұрғындар. – Жарық, су, жол жоқ еді. Суару ұңғымаларын қолмен қосып, жас ағаштарды шелекпен суаруға тура келді. Әрбір көшет тура мағынада емізілді.
Бұрынғы шөл даланың орнында бүгінде қарағайлар, балқарағайлар мен емендер сыбдырлайды, бау-бақшалар жеміс береді. Мұндағы әрбір ағаш бір кездері қатал даланы да жасыл шұратқа айналдыруға болатынына сенген адамдардың көп жылғы еңбегінің жемісі. Экскурсия барысында экоқоғамдастық басшысы Тимур Макаров қонақтарға елді мекен тұрғындары ұстанатын экологиялық егіншілік қағидалары туралы айтып берді.
Табиғатпен үйлесімді өмір сүру
«Біз табиғатпен үйлесімді өмір сүруге тырысамыз», - дейді ол. – Химиялық тыңайтқыштарды, гербицидтерді, пестицидтерді және басқа да препараттарды қолданбаймыз. Жер бетінде өсетін барлық нәрсе қайтадан жерге оралуы керек. Түскен жапырақтар, шабылған шөптер, құрғақ сабақтар топырақтың табиғи қоректенуі болады. Өсімдік қалдықтарын өртеу немесе жою кезінде табиғи айналым бұзылып, жер біртіндеп құнарлылығын жоғалтады. Біздің міндетіміз - оны өз бетімен қалпына келтіру үшін тірі қалдыру.
Тимур Макаровтың айтуынша, қоныстанушылар да егілмеген ағаштарды өсіруге және табиғи өсімдік сорттарын сақтауға тырысады:
– Табиғат-Ана алғашында бәрін жарасымды етіп жаратқан. Адамдар оның заңдарына қаншалықты аз араласса, жер де, өсімдіктер де соғұрлым сау болады. Біздің мақсатымыз – жерге және жасанды өзгертусіз болған сорттарға деген құрметті қалпына келтіру.
Қауымдастық тарихы
Тимурдың өзі отбасылық мүлікті анасы, Ведрухтың алғашқы тұрғындарының бірі Анна Васильевна Алексеевадан мұра етті. Елді мекеннің алғашқы басшысы Мұқанова Зинаида Төлеуқызымен және басқа да пікірлестерімен бірге оның бастауында тұрды. Алғашқы жылдар оңай болған жоқ. Ерекше өмір салты басқалар арасында сенімсіздік тудырды. Қоныстанушылар сектанттар мен гермиттер деп аталды; мұнда бірнеше рет түрлі комиссиялар мен тексерулер келді. Бірақ уақыт олардың ниеттерінің салмақтылығы мен ойларының тазалығының ең жақсы дәлелі болды. Бір кездері жалаңаш дала болса, бүгін нағыз орман өсіпті. Елді мекеннің философиясының негізі Владимир Мегренің «Ресейдің шырылдаған балқарағайлары» кітаптарында жазылған идеялар болды. Олар отбасылық мүліктер, табиғатпен үйлесімді өмір сүру және адамның болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілігі туралы айтады. Ведрух тұрғындары үшін бұл идеялар оқылған беттер ғана емес, өмір салтына айналды. Әрбір мүліктің отбасылық ағашы болуы керек. Отырықшылар бұл ұрпақтар сабақтастығының символына айналады деп есептейді. Кедрлер мен емендер ғасырлар бойы өмір сүріп, иелерінен асып түседі және отбасының жадын сақтайды.
Жад және ортақ құндылықтар бағы
Естелік бағы ерекше орын алады. Мұнда әр ағаш марқұмның құрметіне отырғызылып, оның есімі жазылған мемориалдық тақта ілінген. Сонымен, адамдардың жады тек жақындарының жүректерінде ғана емес, сонымен қатар жыл сайын биік және күшейетін ағаштарда өмір сүруді жалғастыруда. Ол өмір сүрген жылдар ішінде мұнда ерекше атмосфера қалыптасты. Қоныс аударушылар баяғыда ғана көрші болуды қойған. Бірге құрылыс жасайды, ағаш отырғызады, бір-біріне үй шаруасына көмектеседі, қиын кезде бір-біріне қолдау көрсетеді, мерекелерді бірге тойлайды. Біреуге көмек керек болса, барлығы жауап береді. Бұл адамдарды ортақ аумақ қана емес, ортақ құндылықтар біріктіретін нағыз үлкен отбасы. Бұл туыстық қарым-қатынасты олардың іс-шараларына қатысқан әрбір адам сезінеді. Қоғамдастықтың барлық мүшелері керемет позитивті және ашық, ал қонақтарды шын жүректен қарсы алады. Мұнда айыптау мен көреалмаушылық жат нәрсе, ал елді мекеннің жарғысында алкоголь мен жанжалдарға тыйым салынады. Бүгінгі таңда қауымдастықтың қызметі елді мекеннің шекарасынан әлдеқашан шығып кеткен. Олар өздерінің «SAI-Center» қоғамдық қоры арқылы экологиялық жобаларды жүзеге асырады, қоғамдық кеңістіктерді жасылдандыруға көмектеседі және пікірлес адамдармен тәжірибесімен бөліседі. Осындай жобалардың бірі Макарово ауылындағы мектепті абаттандыру, онда ондаған ағаш отырғызылды. Қоғамдық қордың жұмысы жоғары бағаланды. 2025 жылы оның жобалары қоршаған ортаға қосқан үлесі үшін «Парыз» байқауында марапатталды.
Негізгі нәтиже
Бұл ширек ғасырлық еңбектің басты нәтижесі шығар. Ведрух тұрғындары үшін орман жай ғана отырғызылған ағаштар емес. Бұл елді мекеннің бастауында тұрғандарды еске алып, жеріне қамқорлық жасап, кейінгілер алдындағы жауапкершілік. Адам ағаш отырғызғанда, оны жүз жылдан кейін көретіндей көру екіталай. Бірақ дәл осының мәні – артына күйіп кеткен жер емес, балалар мен немерелерге қалатын ормандар мен бақтарды қалдыру.
«Ведрух» экоауылы Батыс Қазақстан облысының Бәйтерек ауданында Орал қаласынан шамамен 25 шақырым жерде орналасқан. Оны 2002 жылы Зинаида Мұқанова бастаған пікірлестер тобы Владимир Мегренің «Ресейдің шырылдаған балқарағайлары» сериясының идеяларымен шабыттандырған. Елді мекенді құру үшін мемлекет әрқайсысы бір гектардан 96 жанұялық жер учаскесіне бөлінген 150 гектар жерді ұзақ мерзімді жалға берді.
Қоғамдастықтың негізгі идеясы - әр отбасы өз бетінше жеке учаскесін дамытатын, ағаш өсіретін және үй шаруашылығын жүргізетін, табиғатпен үйлесімді өмір сүруге тырысатын отбасылық үйлер құру. Тұрғындар органикалық егіншілік қағидаттарын ұстанады, химиялық тыңайтқыштар мен пестицидтерді қолданбайды, ішімдік ішуге, темекі шегуге және жанжалдарға тыйым салатын ішкі ережелерді қабылдады.
Ұзақ уақыт бойы «Ведрух» бөгде адамдар үшін жабық болды, сондықтан оның айналасында көптеген қауесеттер пайда болды. Бүгінде экоауыл тұрақты түрде ашық есік күндерін өткізіп, журналистер мен қонақтарды қабылдайды, сонымен қатар «Сай Центр» қоғамдық қоры арқылы экологиялық жобаларды жүзеге асырып, абаттандырумен және экологиялық таза өмір салтын насихаттаумен айналысады.
