Городская среда • FRESH CITY •

«Правило Миранды»: что это и как заставить его соблюдать

Фраза «Вы имеете право хранить молчание. Всё, что вы скажете, может быть использовано против вас в суде» знакома многим по сюжетам зарубежных фильмов. Однако далеко не все знают: это не только элемент голливудского сценария, но и юридическая норма, которая действует и в Казахстане.

Автор:
«Правило Миранды»: что это и как заставить его соблюдать

Право человека на защиту закреплено в статье 13 Конституции РК, а порядок его реализации подробно прописан в административном и уголовном законодательстве. Тем не менее, как показывает практика, именно незнание своих прав нередко становится причиной того, что люди подписывают документы, последствия которых понимают слишком поздно. О том, почему важно не подписывать протоколы автоматически и когда необходимо требовать адвоката, рассказал директор Западно-Казахстанского филиала Казахстанского международного бюро по правам человека и соблюдению законности Павел Кочетков.

По словам правозащитника, обязанность разъяснить человеку его права возникает не только при задержании по подозрению в совершении уголовного преступления. Данная норма распространяется и на административные правонарушения, даже на такие, которые кажутся малозначительными.

- Многие ошибочно считают, что это касается исключительно уголовного производства. На самом деле эта норма распространяется на всех должностных лиц, которые составляют протоколы или акты о правонарушениях: сотрудников полиции, налоговых органов, таможни, санитарных служб, трудовых и земельных инспекций и других государственных структур. Гражданин, в отношении которого ведётся производство по делу об административном правонарушении, имеет право знать, в чём его обвиняют, давать объяснения, представлять доказательства, заявлять ходатайства и пользоваться юридической помощью защитника. Все эти права должностное лицо обязано объяснить человеку, в отношении которого возбуждается административное производство, и убедиться, что они ему понятны, - поясняет Павел Кочетков.

Но зачастую при возбуждении административного производства либо при составлении протокола должностные лица допускают существенные нарушения. Помимо неразъяснения прав, игнорируются нормы статей 748 и 749 КоАП РК в части права на защиту.

Так, пункт 1 статьи 749 прямо указывает, что участие защитника в производстве по делу об административном правонарушении обязательно в случаях, если об этом ходатайствует лицо, привлекаемое к административной ответственности. Если гражданин сам не заявляет требования о предоставлении защитника, должностное лицо, возбуждающее административное производство, обязано пригласить представителя в случаях, если привлекаемый к административной ответственности в силу физических или психических недостатков не может самостоятельно осуществлять своё право на защиту, не владеет языком, на котором ведётся производство, либо является несовершеннолетним.- Очень важно, что участие защитника обеспечивается с момента возбуждения дела и на любой стадии административного производства. До прибытия защитника лицо, обвиняемое в совершении административного правонарушения, имеет право не давать объяснений и ничего не подписывать. Но, как показывает практика обращений к нам, людей вводят в заблуждение уже на первоначальной стадии процесса - в тот момент, когда возбуждается административное либо уголовное дело. Им не разъясняют права, не сообщают о возможности воспользоваться юридической помощью, не объясняют правовые последствия подписываемых документов. Если человек в этот момент не понимает, что происходит, и подписывает документы автоматически, он может существенно осложнить свою правовую защиту в будущем, - обращает внимание П. Кочетков.

На основании статьи 748 КоАП РК услуги юриста предоставляются бесплатно. В качестве защитников участвуют адвокаты и юридические консультанты. Наряду с профессиональными юристами допускаются супруг (супруга), близкие родственники или законные представители лица, привлекаемого к административной ответственности. Иностранные адвокаты допускаются к участию в деле в качестве защитников, если это предусмотрено международным договором РК.

- Как правило, люди не особо вникают в содержание протокола и подписывают там, где им говорят. Обычно в тех местах, где указано: «Мне понятно содержание», «В помощи защитника не нуждаюсь», «С протоколом согласен», должностные лица ставят галочки, и человек всё подписывает. В стрессовой ситуации люди не всегда способны прочитать текст внимательно и вникнуть в его содержание, а потом выясняется, что они фактически отказались от собственных прав, - поясняет П. Кочетков.

Ещё один весомый аргумент, который чаще всего используют должностные лица при составлении протоколов, чтобы человек не стал его оспаривать, - это возможность оплатить штраф со скидкой 50%. Человек сомневается, что сможет доказать свою правоту в случае обжалования, и действует из позиции: «Лучше сразу оплачу половину, чем потом платить полную сумму штрафа». Поэтому и подписывает, что согласен со всеми вменяемыми ему нарушениями.

Как отмечают правозащитники, нарушения закона нередко происходят даже в, казалось бы, незначительных ситуациях. Один из типичных примеров - задержание человека за переход дороги в неположенном месте. Сотрудники полиции составляют административный протокол, однако не разъясняют задержанному его права, не предлагают пригласить защитника и сразу требуют подпись. - Формально это уже процессуальное нарушение. Даже если человек действительно совершил административное правонарушение, отсутствие разъяснения прав и отказ в предоставлении защитника могут поставить под сомнение законность всего производства, - подчёркивает Павел Кочетков.

По словам правозащитника, составленные с нарушениями протоколы можно оспорить в судебном порядке, подав соответствующее заявление в административный суд.

- Необходимо внимательно изучить протокол и, в случае несогласия, написать внизу, почему и с чем именно человек не согласен. Также следует указать, что при составлении была нарушена процедура, так как не были разъяснены права и не был предоставлен защитник, хотя ходатайство об этом заявлялось, - пояснил П. Кочетков.

Отдельно директор Западно-Казахстанского филиала КМБПЧ отметил важную роль административных судов в защите прав граждан, особенно в части оценки допустимости доказательств. - Закон прямо предусматривает, что доказательства, полученные с нарушением прав человека, в том числе путём ограничения права на защиту, давления, угроз или введения человека в заблуждение, должны признаваться недопустимыми. Однако именно эта норма, к сожалению, на практике соблюдается далеко не всегда, - подчеркнул Павел Кочетков.

По его словам, вопросы возникают не только к действиям должностных лиц, но и к судебной практике. - За годы работы я могу отметить лишь единичные случаи, когда суд действительно принципиально подходил к вопросу допустимости доказательств. В одном из административных дел судья отказалась привлекать гражданина к административной ответственности именно потому, что в ходе составления протокола ему не были разъяснены права и не был предоставлен защитник, несмотря на заявленное ходатайство. Полицейские оформили материалы с процессуальными нарушениями - без участия адвоката, без надлежащего разъяснения прав. Суд признал такие доказательства недопустимыми и прекратил производство по делу, - рассказал он.

По мнению правозащитника, именно такая судебная практика способна изменить ситуацию системно. - Если суды начнут последовательно прекращать административные дела, возбуждённые с нарушением процедуры, это станет сигналом для всех должностных лиц, в том числе сотрудников полиции, о том, что закон необходимо соблюдать не формально, а фактически. Если протокол составлен ненадлежащим образом, если права человека нарушены, значит, ответственность за это несёт должностное лицо, а полученные доказательства должны считаться недопустимыми, - резюмировал Павел Кочетков.

Сегодня так называемое «правило Миранды» давно перестало быть только американским юридическим символом. В Казахстане оно тоже работает - вопрос лишь в том, знают ли о нём.

«Пока человек не знает своих прав, он не может требовать их соблюдения»

За 2025 год в Западно-Казахстанский филиал Казахстанского международного бюро по правам человека и соблюдению законности обратились 385 человек. Как отметил директор ЗКФ КМБПЧ Павел Кочетков, обращения поступают как по уголовным, так и по административным делам, а также по широкому кругу вопросов, затрагивающих различные отрасли права.

- Сегодня существуют электронные сервисы, которые позволяют оперативно подавать обращения в государственные органы. Однако на практике люди чаще всего жалуются не на отсутствие такой возможности, а на невозможность получить содержательный и внятный ответ. Очень часто ответы государственных органов ограничиваются формальными пересылками и отписками, при этом должностные лица, как правило, ссылаются на статью 65 АППК РК.

Вместе с тем из своей практики я вижу, что граждане в большинстве случаев обращаются правильно - в компетентные государственные органы, по существу вопроса, однако их проблемы не получают реального разрешения, - говорит Павел Кочетков.

По его словам, особенно остро эта проблема проявляется при рассмотрении жалоб на действия или бездействие государственных органов. - Нередко происходит следующая ситуация: человек направляет жалобу в вышестоящую инстанцию, рассчитывая на объективное рассмотрение, однако в итоге его обращение снова спускается на рассмотрение в тот же орган или к тому же должностному лицу, действия которого он и обжалует. На мой взгляд, такая практика недопустима, поскольку фактически нарушает право гражданина на эффективное средство правовой защиты.

Люди пишут обращения, проходят все предусмотренные законом процедуры, но при этом не получают реальной защиты своих прав, - отметил правозащитник. По словам Кочеткова, одной из ключевых проблем остаётся низкий уровень правовой грамотности населения. - В большинстве случаев рядовые граждане не владеют даже базовыми юридическими знаниями. Поэтому одной из задач нашего бюро является правовое просвещение. Мы стараемся разъяснять обратившимся, как действуют те или иные нормы закона, куда обращаться и каким образом защищать свои интересы в рамках правового поля, - говорит он.

При этом правозащитник отметил, что в стране уже существуют доступные инструменты для самостоятельного получения правовой информации. - Сегодня в Казахстане работает государственная информационно-правовая система, в частности ресурсы Министерства юстиции Республики Казахстан, где любой гражданин может ознакомиться с действующим законодательством, международными договорами и другими нормативными правовыми актами. К сожалению, несмотря на век цифровизации, многие граждане даже не знают о существовании таких ресурсов, не пользуются ими и не рассматривают их как источник правовой информации, - отметил Павел Кочетков.

Особую обеспокоенность, по его словам, вызывает незнание гражданами основного закона страны. - Рядовой гражданин не может знать все нормы права или разбираться во всех юридических тонкостях. Но Конституцию Республики Казахстан - основной закон государства - обязан знать каждый. Пока люди не знают своих прав, они не могут требовать их соблюдения. А когда граждане начнут уверенно ссылаться на закон и требовать уважения своих прав, тогда и должностные лица будут вынуждены действовать строго в рамках закона, - считает он. граждане и требуют ли его соблюдения от должностных лиц.

Историческая справка. Правило Миранды (англ. Miranda warning) - юридическое требование в Соединённых Штатах Америки, согласно которому во время задержания задерживаемый должен быть уведомлён о своих правах, а сотрудник правоохранительных органов обязан получить подтверждение того, что задержанный понимает сказанное.

Правило Миранды возникло вследствие исторического дела «Миранда против Аризоны» и названо в честь обвиняемого Эрнеста Миранды, чьи показания были исключены из материалов дела как полученные в нарушение Пятой поправки к Конституции США.

Правило Миранды было введено решением Верховного суда США в 1966 году с целью обеспечения права не свидетельствовать против себя (лат. nemo tenetur se ipsum accusare). С тех пор любая информация, полученная от задержанного в ходе допроса до того, как ему были зачитаны его права, не может считаться допустимым доказательством. В последние десятилетия XX века, по примеру США, аналогичные нормы были приняты во многих других странах.

Сайт Казахстанского международного бюро по правам человека и соблюдению законности: https://bureau.kz/ . Почта [email protected] Адрес: г. Уральск, пр. Н.Назарбаева, 215, офис 206 Тел.:+7 (7112) 50 89 29.

«Миранда ережесі»: бұл не және оны қалай орындау керек

«Сіздің үндемей қалуға құқығыңыз бар. «Айтқаныңыздың бәрі сотта сізге қарсы қолданылуы мүмкін» деген тіркес көбіне шетелдік фильмдердің сюжеттерінен таныс.Бірақ бәрі бірдей біле бермейді: бұл Голливуд сценарийінің элементі ғана емес, сонымен қатар Қазақстанда да жарамды заң нормасы.

Адамның қорғалу құқығы Қазақстан Республикасы Конституциясының 13-бабында бекітілген және оны жүзеге асыру тәртібі әкімшілік және қылмыстық заңнамада жан-жақты жазылған. Алайда, тәжірибе көрсеткендей, адамдардың салдарын кеш түсінетін құжаттарға қол қоюына көбінесе өз құқықтарын білмеу себеп болады. Адам құқықтары және заңдылықты сақтау жөніндегі Қазақстан халықаралық бюросының Батыс Қазақстан облысы бойынша филиалының директоры Павел Кочетков хаттамаларға автоматты түрде қол қоймау неліктен маңызды екенін және қашан адвокат сұрау керектігін айтты.

Құқық қорғаушының айтуынша, адамға оның құқықтарын түсіндіру міндеті қылмыстық құқық бұзушылық жасады деген күдікпен ұсталған кезде ғана туындамайды. Бұл ереже әкімшілік құқық бұзушылықтарға, тіпті елеусіз болып көрінетіндерге де қатысты.

– Көптеген адамдар бұл тек қылмыстық процеске қатысты деп қате ойлайды. Іс жүзінде бұл ереже құқық бұзушылық туралы хаттамалар немесе хаттамалар жасайтын барлық лауазымды тұлғаларға қатысты: полиция қызметкерлері, салық органдары, кеден, санитарлық қызмет, еңбек және жер инспекциясы және басқа да мемлекеттік органдар. Өзiне қатысты әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы iс жүргiзiлiп жатқан азаматтың өзiне не айыпталғанын бiлуге, түсiнiк беруге, дәлелдемелер беруге, өтiнiштер беруге және қорғаушының заң көмегiн алуға құқығы бар. Лауазымды тұлға әкімшілік іс қозғалып жатқан адамға осы құқықтардың барлығын түсіндіріп, оның өзіне түсінікті екеніне көз жеткізуі керек», - деп түсіндіреді Павел Кочетков.

Бірақ көбінесе әкімшілік іс қозғаған кезде немесе хаттама жасағанда лауазымды тұлғалар елеулі бұзушылықтарға жол береді. Құқықтарды нақтыламаумен қатар, ҚР ӘҚБтК-нің 748 және 749-баптарының қорғаныс құқығына қатысты нормалары ескерілмейді.

Сонымен, 749-баптың 1-тармағында әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы iс бойынша iс жүргiзуге қорғаушының қатысуы әкiмшiлiк жауаптылыққа тартылған адам өтiнiш жасаған жағдайларда мiндеттi екенi тiкелей айтылған. Егер азаматтың өзі қорғаушыны беруді талап етпесе, дене немесе психикалық кемістіктеріне байланысты әкімшілік жауапкершілікке тартылған адам өзінің қорғау құқығын өз бетінше жүзеге асыра алмайтын, іс жүргізіліп жатқан тілді білмеген немесе кәмелетке толмаған болса, әкімшілік іс қозғаушы лауазымды адам өкілді шақыруға міндетті. – Іс қозғалған сәттен бастап және әкімшілік іс жүргізудің кез келген сатысында қорғаушының қатысуы қамтамасыз етілуі өте маңызды. Қорғаушы келгенге дейін әкімшілік құқық бұзушылық жасады деп айыпталған адам түсініктеме бермеуге және ештеңеге қол қоймауға құқылы. Бірақ, бізге хабарласу тәжірибесі көрсеткендей, адамдар процестің бастапқы кезеңінде – әкімшілік немесе қылмыстық іс қозғалған сәтте-ақ адасып жатады. Оларға құқықтары түсіндірілмейді, заң көмегін пайдалану мүмкіндігі туралы хабардар етілмейді, қол қойған құжаттардың құқықтық салдары түсіндірілмейді. Егер адам осы сәтте не болып жатқанын түсінбесе және құжаттарға автоматты түрде қол қоятын болса, ол болашақта өзінің құқықтық қорғауын айтарлықтай қиындатады, деп атап өтті П.Кочетков.

ҚР ӘҚБтК-нің 748-бабы негізінде заңгерлік қызмет тегін көрсетіледі. Қорғаушы ретінде заңгерлер мен заң кеңесшілері қатысады. Кәсіби заңгерлермен қатар әкімшілік жауапкершілікке тартылған адамның жұбайы, жақын туыстары немесе заңды өкілдері жіберіледі. Шетелдік адвокаттар, егер бұл Қазақстан Республикасының халықаралық шартында көзделген болса, iске қорғаушы ретiнде қатысуға рұқсат етiледi.

– Әдетте, адамдар хаттаманың мазмұнына шындап үңіліп, айтылған жерге қол қоя бермейді. Әдетте, «Мазмұнын түсінемін», «Маған қорғаушының көмегі қажет емес», «Хаттамамен келісемін» деп көрсетілген жерлерде шенеуніктер құсбелгіні қояды және адам бәріне қол қояды. Стресстік жағдайда адамдар мәтінді мұқият оқып, оның мазмұнына үңіле алмайды, содан кейін олар шын мәнінде өз құқықтарынан бас тартқан болып шығады, деп түсіндіреді П.Кочетков.

Шенеуніктердің хаттамаларды жасау кезінде адам оған қарсы шықпау үшін жиі қолданатын тағы бір салмақты дәлелі - айыппұлды 50% жеңілдікпен төлеу мүмкіндігі. Апелляциялық шағым түскен жағдайда өз ісін дәлелдей алатынына күмәнданатын адам: «Айыппұлдың толық сомасын кейін төлегенше, бірден жартысын төлеген дұрыс» деген ұстаныммен әрекет етеді. Сондықтан ол өзіне тағылған барлық бұзушылықтармен келісетініне қол қояды.

Құқық қорғаушылар атап өткендей, заң бұзушылықтар елеусіз болып көрінетін жағдайларда да жиі кездеседі. Типтік мысалдардың бірі - адамды жаяу жүру үшін ұстау. Полиция қызметкерлері әкімшілік хаттама жасайды, бірақ ұсталған адамға оның құқықтарын түсіндірмейді, адвокат шақыруды ұсынбайды, дереу қол қоюды талап етеді. – Формальды түрде бұл қазірдің өзінде процессуалдық бұзушылық болып табылады. Тіпті егер адам іс жүзінде әкімшілік құқық бұзушылық жасаған болса да, құқықтарын нақтыламау және қорғаушыны беруден бас тарту бүкіл іс жүргізудің заңдылығына күмән тудыруы мүмкін, деп атап көрсетеді Павел Кочетков.

Құқық қорғаушының айтуынша, заңбұзушылықпен жасалған хаттамаларға әкімшілік сотқа тиісті арыз беру арқылы сотқа шағымдануға болады.

– Хаттаманы мұқият зерделеп, келіспеушілік туындаған жағдайда, адамның неліктен және нақты немен келіспейтінін төменде жазу керек. Сондай-ақ, заң жобасын әзірлеу кезінде тәртіп бұзылғанын айта кету керек, себебі бұл туралы өтінішхат берілгенімен, құқықтар түсіндірілмеген және қорғаушы ұсынылмаған, деп түсіндірді П.Кочетков.

Сондай-ақ ҚИБЖБ Батыс Қазақстан облысы бойынша филиалының директоры азаматтардың құқықтарын қорғауда, әсіресе дәлелдемелердің қолайлылығын бағалауда әкімшілік соттардың маңызды рөлін атап өтті. – Заң адам құқықтарын бұзып, оның ішінде қорғаныс құқығын шектеу, қысым көрсету, қорқыту немесе адамды жаңылыстыру жолымен алынған дәлелдемелерді жол берілмейтін деп тануға тура келетінін тікелей көрсетеді. Алайда бұл ерекше норма, өкінішке орай, іс жүзінде сақтала бермейді», - деп атап өтті Павел Кочетков.

Оның айтуынша, шенеуніктердің әрекетіне ғана емес, сот тәжірибесіне қатысты да сұрақтар туындайды. – Жұмыс істеген жылдар ішінде сот дәлелдемелердің қабылдануы мәселесіне шын мәнінде принципті көзқарас танытқан жекелеген жағдайларды ғана айта аламын. Әкімшілік істердің бірінде судья көрсетілген өтінішке қарамастан, хаттаманы жасау кезінде оның құқықтары түсіндірілмеген және адвокат ұсынылмағандықтан, азаматты дәл әкімшілік жауапкершілікке тартудан бас тартты. Полиция адвокаттың қатысуынсыз, құқықтарын тиісті түрде түсіндірмей, процессуалдық заң бұзушылықтармен материалдар берді. Сот мұндай дәлелдемелерді жол берілмейтін деп тауып, іс жүргізуді тоқтатты, - деді ол.

Құқық қорғаушының пікірінше, дәл осындай сот тәжірибесі жағдайды жүйелі түрде өзгерте алады. – Соттар тәртіп бұза отырып қозғалған әкімшілік істерді дәйекті түрде қысқартуға кірісетін болса, бұл барлық лауазымды тұлғаларға, соның ішінде полиция қызметкерлеріне де заңды формальды емес, іс жүзінде сақтау керектігін көрсететін белгі болады. Егер хаттама дұрыс жасалмаса, адам құқығы бұзылса, бұл үшін шенеунік жауапты болады, ал алынған дәлелдемелерді қабылдауға болмайды деп есептелу керек», - деп түйіндеді сөзін Павел Кочетков.

Бүгінгі күні «Миранда ережесі» деп аталатын американдық заңды нышан болудан бұрыннан қалды. Ол Қазақстанда да жұмыс істейді – олар бұл туралы біледі ме, жоқ па деген сұрақ қана.

«Адам өз құқығын білмейінше, оның сақталуын талап ете алмайды»

2025 жылы Адам құқықтары және заңдылықты сақтау жөніндегі Қазақстан халықаралық бюросының Батыс Қазақстан облысы бойынша филиалына 385 адам жүгінген. KIBHR GCF директоры Павел Кочетков атап өткендей, өтініштер қылмыстық және әкімшілік істер бойынша, сондай-ақ құқықтың әртүрлі салаларына қатысты мәселелердің кең ауқымы бойынша түседі.

– Бүгінгі таңда мемлекеттік органдарға өтініштерді жедел жолдауға мүмкіндік беретін электронды сервистер бар. Алайда іс жүзінде адамдар көбінесе мұндай мүмкіндіктің жоқтығына емес, мағыналы және түсінікті жауап ала алмауына шағымданады. Көбінесе мемлекеттік органдардың жауаптары ресми берулермен және жауаптармен шектеледі, ал лауазымды тұлғалар, әдетте, Қазақстан Республикасы Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 65-бабына сілтеме жасайды.

Сонымен қатар, өз тәжірибемнен көріп отырмын, азаматтар көп жағдайда мәселенің мәні бойынша құзырлы мемлекеттік органдарға дұрыс жүгінеді, бірақ олардың мәселелері нақты шешімін таппайды, дейді Павел Кочетков.

Оның айтуынша, бұл мәселе әсіресе мемлекеттік органдардың әрекетіне немесе әрекетсіздігіне шағымдарды қарау кезінде өткір болып отыр. – Көбінесе мынадай жағдай орын алады: адам объективті қаралуына үміттеніп, жоғары тұрған органға шағымын жібереді, бірақ ақыры оның өтініші іс-әрекетіне шағым жасап отырған сол органға немесе сол лауазымды тұлғаға қайта қарауға жіберіледі. Менің ойымша, бұл тәжірибеге жол берілмейді, өйткені ол іс жүзінде азаматтың тиімді қорғау құралдарына құқығын бұзады.

Адамдар өтініш жазады, заңда қарастырылған барлық процедуралардан өтеді, бірақ сонымен бірге өз құқықтарын нақты қорғай алмайды, деп атап өтті құқық қорғаушы. Кочетковтың айтуынша, негізгі проблемалардың бірі халықтың құқықтық сауаттылығының төмен деңгейі болып қала береді. – Көп жағдайда қарапайым азаматтардың қарапайым құқықтық білімі де жоқ. Сондықтан біздің бюроның бір міндеті – құқықтық тәрбие беру. Қолданушыларға заңның кейбір нормалары қалай әрекет ететінін, қайда бару керектігін және заң аясында өз мүдделерін қалай қорғау керектігін түсіндіруге тырысамыз», - дейді ол.

Бұл ретте құқық қорғаушы елімізде құқықтық ақпаратты өз бетінше алудың қолжетімді құралдары қазірдің өзінде бар екенін атап өтті. – Бүгінгі таңда Қазақстанда мемлекеттік ақпараттық-құқықтық жүйе, атап айтқанда, кез келген азамат қолданыстағы заңнамамен, халықаралық шарттармен және басқа да нормативтік құқықтық актілермен таныса алатын Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің ресурстары бар. Өкінішке орай, цифрландыру дәуіріне қарамастан, көптеген азаматтар мұндай ресурстардың бар екенін білмейді, оларды пайдаланбайды және оларды құқықтық ақпарат көзі ретінде қарастырмайды», - деп атап өтті Павел Кочетков.

Оның айтуынша, азаматтардың елдің негізгі заңын білмеуі ерекше алаңдаушылық туғызады. – Қарапайым азамат заң нормаларын түгел біле алмайды немесе заңның барлық қыр-сырын түсіне алмайды. Бірақ әрбір адам мемлекеттің негізгі заңы – Қазақстан Республикасының Конституциясын білуі керек. Адамдар өз құқықтарын білмейінше, олардың сақталуын талап ете алмайды. Ал азаматтар заңға сенімді түрде жүгініп, өз құқықтарын сақтауды талап ете бастағанда шенеуніктер заң аясында қатаң әрекет етуге мәжбүр болады деп есептейді ол. азаматтарды және олар шенеуніктерден талап етуді талап ете ме.

Тарихи мәліметтер. Миранда ескертуі Америка Құрама Штаттарындағы заңды талап болып табылады, ол қамауға алынған адамға оның құқықтары туралы хабардар болуы және құқық қорғау органының қызметкері ұсталған адамның айтылғанды ​​түсінетіндігі туралы растау алуы керек.

Миранда ережесі Миранда Аризонаға қарсы маңызды жағдайдан туындады және АҚШ Конституциясына Бесінші Түзетуді бұза отырып алынған айғақтары істен шығарылған сотталушы Эрнест Миранданың атымен аталған.

Миранда ережесін 1966 жылы АҚШ Жоғарғы соты өзін айыптамау құқығын қамтамасыз ету үшін енгізді (nemo tenetur se ipsum accusare). Содан бері қамауға алынған адамнан жауап алу кезінде оның құқықтары оқылғанға дейін алынған кез келген ақпарат рұқсат етілген дәлел ретінде қарастырылмайды. 20 ғасырдың соңғы онжылдықтарында Америка Құрама Штаттарынан үлгі ала отырып, осыған ұқсас стандарттар көптеген басқа елдерде де қабылданды.

Қазақстандық халықаралық адам құқықтары және заңдылық бюросының сайты: https://bureau.kz/. Mail [email protected] Мекен-жайы: Орал қаласы, Н.Назарбаев даңғылы, 215, 206 каб. Тел.: +7 (7112) 50 89 29.