Культура и наследие • FRESH CITY •

Путешествие в Тридевятое царство: как прошёл «Спас-фест»

29 августа в Уральске, в поместье Улановых, прошёл фестиваль народной культуры «Спас-фест».

Автор:
Путешествие в Тридевятое царство: как прошёл «Спас-фест»

Идея фестиваля родилась у председателя Центра русской культуры Ассамблеи народа Казахстана в Уральске Сергея Быкова год назад. Размышляя над планами работы центра, он вспомнил о празднике Медового Спаса, который когда-то проводил первый председатель организации. Позже Быков стал изучать народный календарь и обратил внимание на три августовских Спаса - Медовый, Яблочный и Ореховый.

- Я подумал о том, что эти три праздника - не только религиозные, православные, но и фольклорные. С ними очень многое связано в народном календаре, - рассказывает Сергей Быков.

Так появился «Спас-фест». Первый фестиваль в прошлом году был скорее пробным - организаторы хотели понять, насколько такая идея будет интересна уральцам. Для проведения мероприятия выбрали территорию поместья Улановых. По словам организаторов, особую атмосферу месту придаёт берёзовая роща перед домом. В программе первого фестиваля были фудкорт, ярмарка мастеров, народные игры и забавы, а завершалось всё фольклорной дискотекой. Отзывы гостей оказались настолько положительными, что вопрос о продолжении даже не стоял. Людям понравилась сама идея провести летний день всей семьёй на необычном празднике, где можно не только посмотреть концерт, но и принять участие в различных активностях, посетить мастер-классы, что-нибудь попробовать, приобрести изделия мастеров и даже прийти в необычном костюме.

В этом году организаторы решили добавить фестивалю ещё один смысловой слой. 2026 год связан с 200-летием со дня рождения Александра Афанасьева - известного русского фольклориста и собирателя народных сказок. Поэтому темой второго «Спасфеста» стало сказочное «Тридевятое царство».

- Сказки - это, наверное, самая яркая часть фольклора. Не только русского, но и любого другого. Через сказки мы впервые начинаем узнавать мир, знакомимся с тем, что такое хорошо и что такое плохо. И на протяжении всей жизни сказки в той или иной степени всегда остаются рядом с нами, - говорит Сергей Быков.

Организаторы постарались превратить в сказочную историю практически каждую площадку фестиваля.

На «Скатерти-самобранке» гостей угощали выпечкой, а на другой площадке можно было попробовать кашу из топора. Те, кому хотелось проверить свою силу, отправлялись к богатырям и богатыршам из фитнес-комплекса Invictus - там проходили различные соревнования.

Отдельной частью фестиваля стала ярмарка Craftmarket, где свои работы представляли мастера ручной работы. Работали и творческие площадки. Художник Устин Комаров, филолог Анна Криуля и мастер по бумажной лозе Надия Акчурина проводили мастер-классы для гостей.

Основной сценической площадкой стал театральный балаган . Здесь зрители увидели сразу два спектакля. Первую постановку - историю об Алдаре Косе, который сумел обмануть глупого бая, - представили учащиеся Раздольненской средней школы (Байтерек, ЗКО). Второй спектакль, «Как Баба Яга искала счастье», привёз из Атырау театр миниатюр «Зеркало» под руководством художественного руководителя Татьяны Капуовой. Яркие костюмы, знакомые с детства персонажи и живое исполнение особенно пришлись по душе детям, которые с интересом следили за происходящим на сцене.

Не обошлось и без музыки. Изначально организаторы планировали устроить «Караоке на завалинке» с гармонистом, однако в последний момент музыкант не смог приехать по техническим причинам. Тогда формат пришлось изменить - караоке перенесли непосредственно на сцену. Гости угадывали известные песни, которые сначала звучали задом наперёд, а затем уже в оригинальном исполнении. В программе оказались русские народные песни, а также хиты 1980-х, 1990-х и 2000-х годов. Постепенно караоке превратилось в фолк-дискотеку. Современные обработки народных песен, многие из которых сегодня звучат совсем не так, как привычные фольклорные композиции, заставили танцевать и молодых, и взрослых.

Но главным украшением «Тридевятого царства» стали сами посетители.

Дресс-код фестиваля предполагал фольклорные костюмы и их элементы, и уральцы подошли к этому условию творчески. На празднике можно было встретить Василис Премудрых и Василис Прекрасных, Шамаханских царевен, Ивана-царевича, Кощея Бессмертного, Бабу Ягу, Кикимору и других сказочных героев. В костюмы перевоплотились и волонтёры Центра русской культуры: среди них были Царевна Несмеяна, Царевна Лебедь, Жар-птица, Иван Царевич и Царевна-лягушка. Если в прошлом году организаторы выбирали самый оригинальный кокошник, то на этот раз устроили конкурс костюмов. Участников оказалось немало, а многие образы были продуманы буквально до мелочей.

Люди, которые создают праздник

Для многих молодых участников «Спасфест» стал не просто развлечением. Они сами становились частью праздника: отвечали за отдельные площадки, встречали гостей, проводили активности и следили за тем, чтобы всё работало.

По словам Сергея Быкова, именно в этом он видит одну из главных ценностей фестиваля - возможность объединить разные поколения.

- Очень здорово, что этот фестиваль как бы объединяет поколения. Молодёжи здесь очень понравилось. Для них это, конечно, может быть отчасти в диковинку, но в то же время очень круто, что они здесь могут себя проявить. Многие волонтёры отвечали за определённые локации, у них была конкретная задача, и они её успешно выполнили. Им это понравилось - они почувствовали себя такими вот взрослыми, - рассказывает председатель Центра русской культуры.

За праздничной атмосферой, костюмами, музыкой и развлечениями стояла большая работа организаторов и их партнёров. Особую благодарность Сергей Быков адресует Петру Сергеевичу и Елене Константиновне Улановым, которые предоставили территорию поместья для проведения фестиваля. Помощь в организации оказали также глава крестьянского хозяйства «Алтын-Алма» Александр Елькин, один из руководителей ТОО «Батыс Пауэр» Марина Владимировна Балашова, Русский дом в Уральске, меценаты, благотворители и волонтёры.

Книжный клуб как часть праздника

Одной из площадок «Спас-феста» стала встреча участников книжного клуба Fresh BookCrossing. На этот раз разговор вышел далеко за пределы сказок и народного фольклора - участники обсуждали творчество австрийского писателя Стефана Цвейга.

На первый взгляд, Цвейг и сказочный мир фестиваля - не самое очевидное сочетание. Но разговор о его произведениях оказался вполне уместен. За сказочными историями, как и за произведениями Цвейга, стоят простые и понятные человеку чувства: любовь, ревность, страх, надежда, сострадание, одиночество, желание быть услышанным. Меняются времена, но они остаются прежними. К Цвейгу хочется возвращаться именно ради таких разговоров. Его произведения невелики по объёму, но после них остаётся немало вопросов - о любви и одиночестве, человеческой слабости, ответственности за собственные решения и о том, насколько хорошо мы действительно умеем понимать чувства другого человека.

Одной из центральных тем встречи стала повесть «Нетерпение сердца». В ней особенно хорошо заметна характерная для Цвейга манера: небольшая, на первый взгляд, человеческая история постепенно превращается в настоящую психологическую драму, где одно решение способно изменить несколько жизней. Отдельно говорили о странной слепоте главного героя к чувствам Эдит. Её отношение к нему кажется настолько очевидным, что невольно возникает вопрос: как можно было этого не заметить? Но именно здесь Цвейг особенно точно показывает человеческую психологию. Иногда мы не замечаем очевидного не потому, что его невозможно увидеть, а потому, что боимся того, к чему может привести это признание.

В разговоре возникла и мысль о том, что мужчины порой действительно не замечают очевидных проявлений женского чувства - особенно тогда, когда признание этого чувства требует от них принять решение и взять на себя ответственность. Герой Цвейга оказывается именно в такой ситуации. Его нерешительность постепенно перестаёт быть просто нерешительностью и сама становится поступком, который имеет последствия.

Говорили и о том, что в произведениях Цвейга особенно интересен сам процесс внутреннего разрушения человека. Его герои редко оказываются перед простым выбором между хорошим и плохим. Гораздо чаще им приходится выбирать между несколькими вариантами, каждый из которых способен причинить кому-то боль.

Наверное, в этом и есть одна из главных особенностей встреч Fresh BookCrossing: книга становится поводом поговорить не только о литературе, но и о самих себе. Поэтому даже посреди «Тридевятого царства», среди Василис, богатырей и сказочных персонажей, нашлось место для разговора о вполне реальной человеческой жизни.

Алыстағы Патшалыққа саяхат: «Спас-фест» қалай өтті

29 тамызда Орал қаласында, Ұланов кентінде «Spas-fest» халықтық мәдениет фестивалі өтті.

Фестиваль идеясын осыдан бір жыл бұрын Оралдағы Қазақстан халқы Ассамблеясы Орыс мәдениеті орталығының төрағасы Сергей Быков туған. Орталық жұмысының жоспарлары туралы ой қозғай отырып, ол бір кездері ұйымның бірінші төрағасы өткізген Бал құтқарушы мерекесін еске алды. Кейінірек Быков халық күнтізбесін зерттей бастады және үш тамыз спасына - бал, алма және жаңғаққа назар аударды.

– Бұл үш мереке тек діни, православиелік емес, фольклорлық мейрам деп ойладым. «Халық күнтізбесінде олармен көп нәрсе байланысты», - дейді Сергей Быков.

«Spas-fest» осылай пайда болды. Өткен жылғы бірінші фестиваль көбірек сынақ болды - ұйымдастырушылар мұндай идеяның Оралға қаншалықты қызықты болатынын түсінгісі келді. Шараны өткізу үшін Ұлановтар кентінің аумағы таңдалды. Ұйымдастырушылардың айтуынша, үй алдындағы қайың бұл жерге ерекше атмосфера береді. Бірінші фестиваль бағдарламасында фуд-корт, қолөнер жәрмеңкесі, халық ойындары мен ойын-сауықтары болды және барлығы халықтық дискотекамен аяқталды. Қонақтардың пікірлері оң болғаны сонша, жалғастыру туралы мәселе болған жоқ. Адамдарға жазғы күнді бүкіл отбасымен ерекше мерекеде өткізу идеясы ұнады, мұнда сіз тек концерт тамашалап қана қоймай, сонымен қатар әртүрлі іс-шараларға қатыса аласыз, шеберлік сабақтарына қатыса аласыз, бірдеңе сынап көре аласыз, қолөнер сатып аласыз, тіпті ерекше костюмде де келе аласыз.

Биыл ұйымдастырушылар фестивальге тағы бір мән-мағына қосуды ұйғарды. 2026 жыл атақты орыс фольклоршысы, халық ертегілерін жинаушы Александр Афанасьевтің туғанына 200 жыл толуымен байланысты. Сондықтан екінші «Спасфесттің» тақырыбы ертегідей «Алыстағы Патшалық» болды.

– Ертегілер фольклордың ең жанды жері болса керек. Тек орыс емес, кез келген басқа. Ертегілер арқылы біз алдымен дүниені тани бастаймыз, ненің жақсы, ненің жаман екенін танимыз. Біздің өмір бойы ертегілер, бір дәрежеде, әрқашан бізге жақын болып қалады, дейді Сергей Быков.

Ұйымдастырушылар фестиваль өтетін жерлердің барлығын дерлік ертегіге айналдыруға тырысты.

«Дастарханның өзін-өзі құрастыруында» қонақтар кондитерлік өнімдермен тамақтанды, ал басқа жерде балтадан жасалған ботқаны жеуге болады. Күштерін сынағысы келгендер Invictus фитнес кешенінің батырлары мен жауынгерлеріне барды - онда әртүрлі жарыстар өткізілді.

Фестивальдің бөлек бөлігі Craftmarket жәрмеңкесі болды, онда қолөнер шеберлері өз жұмыстарын ұсынды. Шығармашылық алаңдары да жұмыс істеді. Қонақтарға суретші Устин Комаров, филолог Анна Криуля және қағаз жүзім шебері Надия Акчурина шеберлік сабақтарын өткізді.

Негізгі сахна алаңы театр стенді болды. Мұнда көрермендер бірден екі спектакль көрді. Алғашқы қойылым – ақымақ байды алдап үлгерген Алдар Қостың хикаясын Раздольненская орта мектебінің (Бәйтерек, БҚО) оқушылары ұсынды. «Баба Яга бақытын қалай іздеді» атты екінші қойылымды көркемдік жетекшісі Татьяна Капуованың жетекшілігімен «Айна» миниатюралық театры Атыраудан әкелді. Жарқын костюмдер, бала кезден таныс кейіпкерлер мен жанды қойылым балаларға ерекше ұнап, сахнада не болып жатқанын қызыға тамашалады.

Музыка да болды. Бастапқыда ұйымдастырушылар аккордеонмен «Завалинкада караоке» ұйымдастыруды жоспарлаған, бірақ соңғы сәтте музыкант техникалық себептерге байланысты келе алмады. Содан кейін форматты өзгерту керек болды - караоке тікелей сахнаға ауыстырылды. Қонақтар алдымен кері, содан кейін түпнұсқа орындауда ойналатын әйгілі әндерді болжады. Бағдарламада орыс халық әндері, сондай-ақ 1980, 1990 және 2000 жылдардағы хиттер болды. Бірте-бірте караоке халықтық дискотекаға айналды. Халық әндерінің қазіргі заманғы бейімделулері, олардың көпшілігі бүгінде әдеттегі халық шығармаларынан мүлдем басқаша естіледі, жасты да, кәріні де биледі.

Бірақ «Алыстағы патшалықтың» басты безендіруі келушілердің өздері болды.

Фестивальдің дресс-кодында халық киімдері мен оның элементтері болды, ал Жайық бұл шартқа шығармашылықпен қарады. Фестивальде Ақылды Василис пен Әдемі Василисті, Шамахан ханшайымдарын, Иван Царевичті, Өлмейтін Кощейді, Баба Яганы, Кикимораны және басқа да ертегі кейіпкерлерін кездестіруге болады. Орыс мәдениет орталығының волонтерлері де костюмдерді өзгертті: олардың арасында ханшайым Несмеяна, аққу ханшайым, отты құс, Иван Царевич және бақа ханшайым болды. Өткен жылы ұйымдастырушылар ең ерекше кокошникті таңдаса, бұл жолы костюмдер байқауын ұйымдастырды. Қатысушылар өте көп болды және көптеген бейнелер ең кішкентай бөлшектерге дейін ойластырылған.

Мереке жасайтын адамдар

Көптеген жас қатысушылар үшін Spasfest жай ғана ойын-сауық емес. Олар өздері мерекенің бір бөлігі болды: олар жеке аймақтарға жауапты болды, қонақтарды қарсы алды, іс-шаралар жүргізді және бәрі жұмыс істейтініне көз жеткізді.

Сергей Быковтың айтуынша, дәл осы жерден ол фестивальдің басты құндылықтарының бірі – әртүрлі ұрпақтарды біріктіру мүмкіндігін көреді.

– Бұл фестиваль ұрпақтарды біріктіретіні өте жақсы. Бұл жер жастарға қатты ұнады. Әрине, олар үшін бұл жаңалық болуы мүмкін, бірақ сонымен бірге олардың осында өз ойларын білдіруі өте керемет. Көптеген еріктілер белгілі бір орындарға жауапты болды, олардың белгілі бір тапсырмасы болды және олар оны сәтті орындады. Оларға ұнады - олар өздерін осындай ересектер сияқты сезінді», - дейді Орыс мәдениеті орталығының төрағасы.

Мерекелік атмосфераның, костюмдердің, музыка мен ойын-сауықтың артында ұйымдастырушылар мен олардың серіктестерінің үлкен еңбегі болды. Сергей Быков Петр Сергеевич пен Елена Константиновна Улановқа ерекше алғысын білдіреді, олар фестивальге жылжымайтын мүлік аумағын қамтамасыз етті. Ұйымдастыруға «Алтын-Алма» шаруа қожалығының басшысы Александр Елькин, «Батыс Пауэр» ЖШС басшыларының бірі Марина Владимировна Балашова, Орал қаласындағы Орыс үйі, өнер жанашырлары, меценаттар мен еріктілер де көмек көрсетті.

Мереке аясында кітап клубы

Spas-fest сайттарының бірі Fresh BookCrossing кітап клубының қатысушыларының кездесуі болды. Бұл жолы әңгіме ертегілер мен фольклор шеңберінен де асып түсті – қатысушылар австриялық жазушы Стефан Цвейгтің шығармашылығын талқылады.

Бір қарағанда, Цвейг пен фестивальдің ертегі әлемі ең айқын комбинация емес. Бірақ оның шығармалары туралы әңгіме өте орынды болып шықты. Ертегілердің артында, сондай-ақ Цвейг шығармаларының артында адамдарға қарапайым және түсінікті сезімдер бар: махаббат, қызғаныш, қорқыныш, үміт, жанашырлық, жалғыздық, тыңдауға деген ұмтылыс. Заман өзгереді, бірақ сол қалпында қалады. Мен дәл осындай әңгімелер үшін Цвейгке қайта оралғым келеді. Оның шығармаларының көлемі шағын, бірақ олардан кейін көптеген сұрақтар қалады - махаббат пен жалғыздық, адамның әлсіздігі, өз шешімдеріміз үшін жауапкершілік және біз басқа адамның сезімін қалай түсінуге болатынын қаншалықты жақсы білеміз.

Кездесудің басты тақырыптарының бірі «Жүректің шыдамсыздығы» әңгімесі болды. Онда Цвейгке тән мәнер ерекше көзге түседі: бір қарағанда шағын адам оқиғасы бірте-бірте нағыз психологиялық драмаға айналады, бір шешім бірнеше өмірді өзгерте алады. Олар бас кейіпкердің Эдиттің сезімдеріне біртүрлі соқырлығы туралы бөлек айтты. Оның оған деген көзқарасы соншалықты айқын көрінеді, сондықтан еріксіз сұрақ туындайды: мұны қалай өткізіп жіберуге болады? Бірақ дәл осы жерде Цвейг адам психологиясын ерекше дәл көрсетеді. Кейде біз анық нәрсені байқамаймыз, бұл көру мүмкін болмағандықтан емес, біз бұл тану неге әкелуі мүмкін деп қорқамыз.

Әңгімеде ер адамдар кейде шынымен әйел сезімдерінің айқын көріністерін байқамайды деген ой туындады - әсіресе бұл сезімді тану олардан шешім қабылдауды және жауапкершілікті талап етеді. Цвейгтің кейіпкері дәл осы жағдайға тап болады. Оның шешімсіздігі бірте-бірте әділ шешімсіздік болудан қалып, өзі салдары бар әрекетке айналады.

Олар сонымен қатар Цвейгтің еңбектерінде адамның ішкі жойылу процесі ерекше қызықты екенін айтты. Оның кейіпкерлері жақсы мен жаман арасындағы қарапайым таңдаумен сирек кездеседі. Көбінесе олар бірнеше нұсқалардың бірін таңдауы керек, олардың әрқайсысы біреуге ауырсыну тудыруы мүмкін.

Бұл Fresh BookCrossing кездесулерінің басты ерекшеліктерінің бірі болса керек: кітап тек әдебиет туралы ғана емес, өзіміз туралы да сөйлесуге мүмкіндік береді. Сондықтан, тіпті «Алыстағы Патшалықтың» ортасында Василиса, кейіпкерлер мен ертегі кейіпкерлерінің арасында өте шынайы адам өмірі туралы сөйлесетін орын болды.