Случай, который невозможно забыть
За годы работы было много историй, но некоторые навсегда остаются в памяти.
Помню молодую девушку, ей было около двадцати лет. Во время обследования мы обнаружили образование размером всего пять миллиметров. Выполнили биопсию - подтвердился рак. А спустя некоторое время ко мне пришла женщина преклонного возраста - ей было около восьмидесяти пяти лет. Опухоль была почти два сантиметра, плотная, внешне очень подозрительная. Мы тоже сделали биопсию. И оказалось, что образование доброкачественное.
Вот такая несправедливость бывает в жизни.
Именно поэтому я никогда не оцениваю ситуацию ни по возрасту пациентки, ни по размеру образования. Маленькая опухоль не всегда безопасна, а большая далеко не всегда оказывается злокачественной. Единственный способ узнать правду - пройти обследование.
К сожалению, многие женщины приходят слишком поздно. Я до сих пор вспоминаю пациентку, которую отец привёз на инвалидной коляске. Когда она разделась для осмотра, оказалось, что одной молочной железы практически не осталось. Опухоль настолько долго развивалась без лечения, что полностью разрушила ткани. Вместо груди была огромная кровоточащая рана. Я спросила, почему она столько времени не обращалась к врачу. «Так вышло…», - сказала.
К сожалению, в подобных случаях говорить о полном выздоровлении уже невозможно. Мы можем только облегчить состояние человека. Поэтому я всегда повторяю своим пациенткам: не ждите! Если появилось уплотнение, изменилась форма груди или возникли любые подозрительные симптомы - не откладывайте визит к врачу. Иногда именно время становится решающим фактором между ранним лечением и борьбой за жизнь.
О своем пути в медицине
Наверное, многие удивятся, но стать врачом я никогда не мечтала. Когда мне было восемь лет, умерла моя мама. Ей было всего тридцать шесть. Причиной стала меланома кожи. Всё началось с небольшой родинки, а через два года её не стало. Наверное, именно тогда жизнь впервые свела меня с онкологией. Хотя в тот момент я ещё не понимала, что когда-нибудь сама буду лечить людей. После смерти мамы отец женился второй раз. Моя вторая мама работала цитологом в онкологическом диспансере. Именно она постепенно привила мне любовь к медицине. С пятого класса она рассказывала, как устроен организм человека, приносила книги, объясняла, почему профессия врача - это возможность помогать людям. Благодаря ей я и выбрала этот путь. После школы я поступила в Саратовский медицинский университет. Сначала мечтала стать акушером-гинекологом, но судьба распорядилась иначе.
Очень большую роль сыграл разговор с известным онкологом Тамерланом Джамрановичем Сатыбалдиевым. Он сказал мне слова, которые я запомнила на всю жизнь. В акушерстве, объяснил он, иногда приходится терять совсем молодых женщин вместе с ребёнком, и это невероятно тяжело пережить. В онкологии тоже непросто, но зачастую пациенты - пожилые люди, прожившую долгую и хорошую жизнь. К тому же здесь есть возможность помочь человеку прожить дольше, сохранить качество жизни, быть рядом со своими детьми и внуками. Тогда я впервые серьёзно задумалась, что именно онкология может стать моим призванием. И уже в 2013 году я пришла работать в Западно-Казахстанский областной онкологический диспансер.
Первое время я постоянно советовалась с более опытными коллегами, много спрашивала, перечитывала литературу. Потом меня временно перевели на маммологический приём, сказали: замени специалиста на пару часов. Эти «два часа» растянулись почти на четыре с половиной года. Каждый день я принимала по тридцать пациентов: доброкачественные заболевания, рак молочной железы, диспансерные больные, женщины с жалобами и те, кто пришёл просто провериться. Именно тогда я окончательно поняла, что маммология - это моё.
Сегодня я совмещаю работу радиолога, онколога, маммолога и врача ультразвуковой диагностики. Продолжаю работать в онкодиспансере и веду частный консультативный приём. Но за годы работы моё главное убеждение осталось неизменным: ни один врач не способен помочь человеку, если он сам слишком долго боится переступить порог кабинета.
Страшнее не диагноз, а потерянное время
В последние годы всё чаще говорят, что онкология молодеет. К сожалению, это действительно так. Если раньше рак считался заболеванием преимущественно пожилых людей, то сегодня мы всё чаще видим молодых пациенток. Конечно, свою роль сыграло развитие медицины. Современная диагностика позволяет обнаруживать опухоли на самых ранних стадиях, когда они ещё никак себя не проявляют. Возможно, раньше многие заболевания просто оставались незамеченными.
Иногда женщина чувствует себя абсолютно здоровой, её ничего не беспокоит, но во время профилактического обследования мы обнаруживаем образование размером всего несколько миллиметров. Его невозможно прощупать руками. Оно видно только на маммографии или во время ультразвукового исследования.
Именно поэтому я всегда говорю: лучше узнать о болезни тогда, когда она ещё поддаётся лечению, чем тогда, когда появляются симптомы.
Да, услышать диагноз страшно. Но ещё страшнее жить, не подозревая, что болезнь уже развивается. Есть замечательная фраза: «Пока есть здоровье - у человека много проблем. Когда здоровья нет - проблема остаётся только одна».
И это действительно так. Пока человек здоров, он строит планы, воспитывает детей, работает, путешествует. Когда здоровье утрачено, всё остальное отходит на второй план. Именно поэтому заботиться о себе нужно не после появления жалоб, а задолго до них.
Какие симптомы нельзя игнорировать
Многие уверены, что рак обязательно сопровождается сильной болью. Но это одно из самых опасных заблуждений. На ранних стадиях рак молочной железы чаще всего вообще не болит. Именно поэтому болезнь может долго оставаться незамеченной. Есть несколько симптомов, которые должны стать поводом для немедленного обращения к врачу.
В последнее время всё чаще встречаются случаи выявления рака молочной железы во время беременности. Если возникает подозрение, проводится необходимая диагностика, после чего врачи принимают решение о дальнейшей тактике лечения. Поэтому беременность тоже не должна становиться причиной откладывать обследование, если появились тревожные симптомы.
О скрининге и ежегодных обследованиях
Государственная программа скрининга в Казахстане предусматривает прохождение маммографии для женщин с 40 лет один раз в два года. Однако как практикующий маммолог я придерживаюсь более внимательного подхода.
Лично я рекомендовала бы уже после 35 лет ежегодно проходить маммографию, если для этого нет противопоказаний, а также выполнять УЗИ молочных желёз и регионарных лимфатических узлов. Важно понимать, что молочная железа - гормонозависимый орган. На её состояние влияют работа щитовидной железы, яичников, эндокринной системы и общий гормональный фон. Именно поэтому обследование не должно ограничиваться только визитом к маммологу. Я советую женщинам хотя бы раз в год посещать гинеколога, эндокринолога, выполнять УЗИ органов малого таза и щитовидной железы, а также сдавать базовые анализы крови, контролировать уровень гемоглобина, ферритина и витамина D. Очень часто женщины жалуются на хроническую усталость, выпадение волос, слабость, снижение работоспособности, но при этом никогда не проверяли даже самые простые показатели здоровья.
Кроме того, необходимо внимательно относиться и к своему общему состоянию. Необъяснимая потеря веса, ухудшение аппетита, постоянная слабость, нарушения сна, изменения вкусовых ощущений - всё это нельзя оставлять без внимания. Профилактика не занимает много времени. Но именно она позволяет обнаружить болезнь тогда, когда лечение наиболее эффективно.
Мифы о раке
За годы работы я поняла: иногда бороться приходится не только с болезнью, но и с мифами.
О стрессе, иммунитете и привычке откладывать жизнь на потом
За свой многолетний опыт я сделала вот какие наблюдение: я спрашивала практически каждую пациентку с подтверждённым диагнозом, что происходило в её жизни за два-три года до болезни. Практически каждая из них столкнулась с каким-либо стрессом: кто-то потерял близкого человека, кто-то тяжело переживал развод, кто-то столкнулся с изменой, кто-то не смог справиться с уходом на пенсию, а кто-то даже сильно перенервничал при подготовке к свадьбе сына. Я убеждена, что хронический стресс истощает организм. Он влияет на иммунную систему, заставляет человека забывать о себе, откладывать обследования, игнорировать симптомы. Раковые клетки могут образоваться у любого человека, мы можем об этом даже не подозревать. Но у кого-то иммунитет сильный и подавляет эти клетки, а у кого-то не справляется. И стресс этому отлично способствует. Я не устаю повторять: берегите не только тело, но и своё эмоциональное состояние. Научитесь отдыхать, разговаривайте о своих переживаниях, не бойтесь плакать - подавленные эмоции никуда не исчезают! Позволяйте себе маленькие радости. Я не сторонник постоянных запретов. Конечно, не стоит ежедневно питаться фастфудом, но и превращать жизнь в бесконечный список ограничений тоже неправильно. Во всём нужна мера. Парадоксально, но иногда постоянный страх сделать что-то «не так» становится для организма ещё большим стрессом, чем редкое отступление от идеального образа жизни.
Маммография - это не страшно
Женщины говорят: «Я не пойду на маммографию. Там облучение». Честно говоря, я думаю, что иногда это просто попытка найти причину, чтобы не обследоваться. Лучевая нагрузка при маммографии минимальна. Она сопоставима с другими привычными рентгенологическими исследованиями и не представляет опасности, особенно если обследование проводится один раз в год. Я сама ежегодно прохожу маммографию.
Ещё один большой страх связан с лечением. Стоит человеку услышать слова «химиотерапия» или «лучевая терапия», как кажется, что надежды уже нет. Но современная онкология давно изменилась. Сегодня тысячи пациентов после лечения возвращаются к обычной жизни. У меня есть знакомый, который прошёл за год четырнадцать курсов химиотерапии. Сейчас он уже несколько лет находится в стойкой ремиссии, работает, живёт полноценной жизнью. Я также наблюдаю женщин, которые перенесли лечение ещё в девяностые годы. Они регулярно проходят контрольные обследования, работают, занимаются дачей, путешествуют, растят внуков.
Поэтому диагноз - это ещё не приговор. Главное - не отказаться от лечения и доверять специалистам. Очень многое сегодня действительно поддаётся лечению, особенно если болезнь обнаружена вовремя.
Қатерлі ісік әрқашан ауырмайды: әйелдер денсаулығы туралы әңгіме
Бүгінде Ксения Ивановна бірден бірнеше мамандықты біріктіреді - онколог, маммолог, рентгенолог және ультрадыбыстық диагностика дәрігері. Жұмыс істеген жылдар ішінде ол диагноз қоюды ғана емес, оған қорқыныш пен үреймен келген әйелдерге қажетті сөздерді табуды да үйренді. Пациенттеріне сабырлы, мұқият және шынайы жанашыр ол неге ешқашан дәрігер болуды жоспарламағанын, әйелдердің денсаулығына қамқорлық жасауға қандай мифтер әлі де кедергі келтіретінін және ерте диагностиканың әлі күнге дейін қатерлі ісікке қарсы негізгі қару екенін түсіндіреді.
Ұмытуға болмайтын оқиға
Осы жылдар ішінде көптеген әңгімелер болды, бірақ кейбіреулері мәңгі есте қалады.
Бір жас қыз есімде, ол жиырма жас шамасында еді. Тексеру барысында біз өлшемі небәрі бес миллиметр болатын түзілімді таптық. Биопсия жасалып, қатерлі ісік расталды. Біраз уақыттан кейін маған бір қарт әйел келді - ол сексен бестер шамасында еді. Ісік екі сантиметрге жуық, тығыз және сыртқы түрі өте күдікті болды. Біз де биопсия жасадық. Ал тәрбиенің ізгілікті екені анықталды.
Бұл өмірде орын алатын әділетсіздік.
Сондықтан мен жағдайды ешқашан науқастың жасына немесе оның білімінің көлеміне қарай бағаламаймын. Кішкентай ісік әрқашан қауіпсіз емес, ал үлкен ісік әрқашан қатерлі емес. Шындықты білудің жалғыз жолы - сынақтан өту.
Өкінішке орай, көптеген әйелдер тым кеш келеді. Әкемнің арбамен әкелген науқасы әлі есімде. Ол тексеру үшін шешінгенде, бір кеудесі іс жүзінде жоқ болып шықты. Ісік ұзақ уақыт емделмей дамығаны сонша, ол ұлпаны толығымен жойып жіберді. Кеуде орнына үлкен қан кеткен жара пайда болды. Мен оның неге ұзақ уақыт бойы дәрігерге қаралмағанын сұрадым. «Сонымен болды...» деді ол.
Өкінішке орай, мұндай жағдайларда бұдан былай толық қалпына келтіру туралы айту мүмкін емес. Біз тек адамның жағдайын жеңілдете аламыз. Сондықтан мен пациенттеріме үнемі қайталаймын: күтпеңіз! Егер ісік пайда болса, сүт безінің пішіні өзгерсе немесе күдікті белгілер пайда болса, дәрігерге баруды кешіктірмеңіз. Кейде ерте емдеу мен өмір үшін күрес арасындағы шешуші факторға айналады.
Оның медицинадағы жолы туралы
Көп адамдар таң қалатын шығар, бірақ мен дәрігер болуды армандаған емеспін. Мен сегіз жасымда анам қайтыс болды. Ол небәрі отыз алтыда еді. Оның себебі тері меланомасы болды. Барлығы кішкентай меңнен басталды, екі жылдан кейін ол жоғалды. Өмір мені алғаш рет онкологиямен байланыстырған болса керек. Сол кезде мен бір күні адамдарды өзім емдейтінімді түсінбедім. Анам қайтыс болғаннан кейін әкем екінші рет үйленді. Екінші анам онкологиялық диспансерде цитолог болып жұмыс істеді. Бірте-бірте менің медицинаға деген сүйіспеншілігімді оятқан ол болды. Бесінші сыныптан бастап ол адам ағзасының қалай жұмыс істейтінін айтып, кітаптар әкеліп, дәрігер мамандығының адамдарға көмектесу мүмкіндігі екенін түсіндірді. Оның арқасында мен осы жолды таңдадым. Мектептен кейін Саратов медицина университетіне түстім. Алғашында акушер-гинеколог болуды армандадым, бірақ тағдыр басқаша айтты.
Белгілі онколог Тамерлан Джамранұлы Сатыбалдиевпен сұхбат өте маңызды рөл атқарды. Ол маған өмір бойы есімде қалған сөздерді айтты. Акушерлікте, деп түсіндірді ол, кейде сіз өте жас әйелдерді балаларымен бірге жоғалтуыңыз керек, және бұған төтеп беру өте қиын. Онкология да оңай емес, бірақ көбінесе науқастар ұзақ және жақсы өмір сүрген қарт адамдар. Сонымен қатар, адамға ұзақ өмір сүруге, өмір сүру сапасын сақтауға, балалары мен немерелеріне жақын болуға көмектесуге мүмкіндік бар. Содан кейін мен алғаш рет онкология менің шақыруыма айналуы мүмкін деп ойладым. Ал 2013 жылы Батыс Қазақстан облыстық онкологиялық диспансеріне жұмысқа келдім.
Алғашында тәжірибелі әріптестермен үнемі кеңесіп, көп сұрап, әдебиеттерді қайталап оқитынмын. Содан кейін маммологиялық қабылдауға уақытша ауыстырылдым, бір-екі сағатқа маманды ауыстырыңыз деді. Бұл «екі сағат» төрт жарым жылға жуық созылды. Күн сайын отыз науқасты қабылдадым: қатерсіз аурулар, сүт безі қатерлі ісігі, диспансерлік науқастар, шағымы бар әйелдер және тек тексерілуге келгендер. Сол кезде мен маммология мен үшін екенін түсіндім.
Бүгінде рентгенолог, онколог, маммолог және ультрадыбыстық маманның жұмысын біріктіріп отырмын. Мен онкологиялық диспансерде жұмыс істеймін және жеке консультациялар жүргіземін. Бірақ жұмыс істеген жылдар ішінде менің негізгі сенімім өзгеріссіз қалды: егер ол өзі ұзақ уақыт бойы кабинеттің табалдырығын аттаудан қорқатын адамға бірде-бір дәрігер көмектесе алмайды.
Ең сорақысы диагноз емес, жоғалған уақыт
Соңғы жылдары онкологияның жасарып бара жатқаны жиі айтылуда. Өкінішке орай, бұл шындық. Егер бұрын қатерлі ісік негізінен егде жастағы адамдардың ауруы болып саналса, бүгінде біз жас науқастарды жиі көреміз. Әрине, медицинаның дамуы рөл атқарды. Заманауи диагностика ісіктерді ең ерте кезеңдерінде, олар әлі өзін көрсетпеген кезде анықтауға мүмкіндік береді. Мүмкін, бұрын көптеген аурулар байқалмай қалды.
Кейде әйел өзін мүлдем сау сезінеді, оны ештеңе алаңдатпайды, бірақ профилактикалық тексеру кезінде біз өлшемі бірнеше миллиметрлік түзілімді табамыз. Оны қолмен сезіну мүмкін емес. Ол тек маммографияда немесе ультрадыбыстық зерттеу кезінде көрінеді.
Сондықтан мен әрқашан айтамын: ауру туралы симптомдар пайда болғаннан гөрі емделуге болатын кезде білген дұрыс.
Иә, диагнозды есту қорқынышты. Бірақ аурудың дамып жатқанын білмей өмір сүру одан да жаман. «Денсаулық бар болғанша адамның қиындығы көп, денсаулық жоқта бір ғана мәселе қалады» деген тамаша сөз бар.
Және бұл рас. Адам сау болғанша жоспар жасайды, бала тәрбиелейді, жұмыс істейді, саяхаттайды. Денсаулықты жоғалтқанда, қалғанының бәрі фонға түседі. Сондықтан сіз шағымдар пайда болғаннан кейін емес, олардан көп бұрын өзіңізге қамқорлық жасауыңыз керек.
Қандай белгілерді елемеуге болмайды
Көптеген адамдар қатерлі ісік міндетті түрде қатты ауырсынумен бірге жүретініне сенімді. Бірақ бұл ең қауіпті қате түсініктердің бірі. Ерте кезеңдерде сүт безі қатерлі ісігі көбінесе мүлде ауырмайды. Сондықтан ауру ұзақ уақыт бойы байқалмай қалуы мүмкін. Шұғыл медициналық көмек көрсетуді талап ететін бірнеше белгілер бар.
Жақында жүктілік кезінде сүт безі қатерлі ісігі жиі кездеседі. Егер күдік туындаса, қажетті диагностика жүргізіледі, содан кейін дәрігерлер одан әрі емдеу тактикасын шешеді. Сондықтан, егер алаңдатарлық белгілер пайда болса, жүктілік емтиханды кейінге қалдыруға себеп болмауы керек.
Скрининг және жыл сайынғы тексерулер туралы
Қазақстанда мемлекеттік скринингтік бағдарлама екі жылда бір рет 40 жастан асқан әйелдерді маммографиядан өткізуді қарастырады. Дегенмен, тәжірибеші емшек хирургы ретінде мен мұқият қараймын.
Өз басым 35 жастан кейін, егер қарсы көрсетілімдер болмаса, сүт бездері мен аймақтық лимфа түйіндерінің ультрадыбыстық зерттеуін жасауды ұсынар едім. Сүт безі гормонға тәуелді орган екенін түсіну маңызды. Оның күйіне қалқанша безінің, аналық бездердің, эндокриндік жүйенің және жалпы гормоналды деңгейлердің жұмысы әсер етеді. Сондықтан емтихан тек маммологқа барумен шектелмеуі керек. Мен әйелдерге жылына кемінде бір рет гинекологқа немесе эндокринологқа баруға кеңес беремін, жамбас мүшелерінің және қалқанша безінің ультрадыбыстық зерттеуінен өтуге, сондай-ақ негізгі қан анализін тапсыруға, гемоглобин, ферритин және D дәрумені деңгейін бақылауға кеңес беремін. Әйелдер созылмалы шаршау, шаштың түсуі, әлсіздік, өнімділіктің төмендеуіне шағымданады, бірақ ешқашан қарапайым денсаулық көрсеткіштерін тексермеген.
Сонымен қатар, сіз өзіңіздің жалпы жағдайыңызға мұқият болуыңыз керек. Түсініксіз салмақ жоғалту, аппетит жоғалту, тұрақты әлсіздік, ұйқының бұзылуы, дәм сезімдерінің өзгеруі - мұның бәрін елемеуге болмайды. Алдын алу көп уақытты қажет етпейді. Бірақ дәл осы ауруды емдеу тиімді болған кезде анықтауға мүмкіндік береді.
Қатерлі ісік туралы мифтер
Жұмыс жылдарында мен түсіндім: кейде аурумен ғана емес, мифтермен де күресу керек.
Стресс, иммунитет және өмірді кейінге қалдыру әдеті туралы
Көп жылдық тәжірибемде мен мынадай бақылаулар жасадым: Мен диагнозы расталған әрбір науқастан дерлік аурудан екі-үш жыл бұрын оның өмірінде не болғанын сұрадым. Олардың әрқайсысы дерлік қандай да бір күйзеліске тап болды: біреу жақынынан айырылды, біреу қиын ажырасуды бастан өткерді, біреу сатқындықпен бетпе-бет келді, біреу зейнеткерлікке шыдай алмады, ал біреу ұлының үйлену тойына дайындалып жатқанда қатты қобалжыды. Созылмалы күйзеліс ағзаны әлсірететініне сенімдімін. Бұл иммундық жүйеге әсер етеді, адамды өзін-өзі ұмытады, емтихандарды кейінге қалдырады, белгілерді елемейді. Қатерлі ісік жасушалары кез келген адамда пайда болуы мүмкін, біз оны білмеуіміз мүмкін. Бірақ кейбір адамдар күшті иммундық жүйеге ие және бұл жасушаларды басады, ал басқалары оны жеңе алмайды. Ал стресс бұған үлкен ықпал етеді. Мен қайталаудан жалықпаймын: тек денеңізге ғана емес, эмоционалдық күйіңізге де қамқорлық жасаңыз. Демалуды үйреніңіз, өз тәжірибеңіз туралы сөйлесіңіз, жылаудан қорықпаңыз - басылған эмоциялар еш жерде жоғалып кетпейді! Өзіңізге кішкентай қуаныштарға жол беріңіз. Мен тұрақты тыйым салуды жақтамаймын. Әрине, сіз күн сайын фастфуд жеуге болмайды, бірақ өмірді шектеулердің шексіз тізіміне айналдыру да дұрыс емес. Барлығы модерацияны қажет етеді. Парадоксальды түрде, кейде «дұрыс емес» бірдеңе жасаудан үнемі қорқу дене үшін идеалды өмір салтынан сирек ауытқудан гөрі көбірек стресске айналады.
Маммография қорқынышты емес
Әйелдер: «Мен маммографияға бармаймын, радиация бар» дейді. Шынымды айтсам, кейде бұл сынақтан өтпеу үшін себеп іздеу әрекеті деп ойлаймын. Маммография кезінде радиациялық әсер аз. Ол басқа әдеттегі рентгендік зерттеулермен салыстырылады және ешқандай қауіп төндірмейді, әсіресе тексеру жылына бір рет жүргізілсе. Мен жыл сайын маммографиядан өтемін.
Тағы бір үлкен қорқыныш емдеуге байланысты. «Химиотерапия» немесе «сәулелік терапия» деген сөздерді естіген бойда адам үміті қалмаған сияқты. Бірақ қазіргі онкология әлдеқашан өзгерді. Бүгінде мыңдаған пациенттер емделгеннен кейін қалыпты өмірге оралады. Менің бір жылда он төрт химиотерапия курсын бітірген досым бар. Қазір ол бірнеше жылдан бері тұрақты ремиссияда, жұмыс істейді, толыққанды өмір сүреді. Сонау тоқсаныншы жылдары емделген әйелдерді де көремін. Олар жүйелі түрде бақылау тексерулерінен өтеді, жұмыс істейді, саяжайына қарайды, саяхаттайды, немерелерін тәрбиелейді.
Сондықтан диагноз өлім үкімі емес. Ең бастысы, емдеуден бас тартпау және мамандарға сену. Бүгінгі күні көп нәрсені емдеуге болады, әсіресе ауру дер кезінде анықталса.
