«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра
Художественный руководитель и дирижёр уникального для Казахстана оркестра русских народных инструментов Айгуль Джумашева - человек, чья страсть к музыке и преданность традициям вдохновляют. После триумфа на международном фестивале «Русское чудо» и участия в Петербургской международной неделе балалайки мы встретились с Айгуль Юсуповной, чтобы узнать больше о её творческом пути, оркестре и будущем народной музыки в Казахстане.
Автор: Редакция Fresh City
- Айгуль Юсуповна, оркестр русских народных инструментов, которым вы руководите, - явление уникальное для Казахстана. Как родилась идея его создания и как вы пришли к руководству? - Нашему оркестру уже 28 лет. Он был основан Виктором Васильевичем Плетнёвым на базе Уральского музыкального колледжа, и именно он стал его первым руководителем. В состав коллектива входят выпускники этого учебного заведения. Сегодня в оркестре - четыре вокалиста, два дирижёра и, конечно же, оркестранты. Есть музыканты, работающие со дня основания, но много и молодых исполнителей. Оркестр - это, прежде всего, многолетняя история и кропотливая работа нескольких поколений музыкантов. Он давно стал символом культурного богатства нашего региона. К руководству я пришла пять лет назад. Когда поступило предложение возглавить оркестр, были сомнения - график плотный, работы много, - но я всё же приняла это предложение.
- В прошлом году оркестр триумфально выступил на фестивале «Русское чудо» в Санкт-Петербурге. Как этот опыт повлиял на коллектив? - Фестиваль «Русское чудо» стал для нас мощным импульсом. Это была потрясающая возможность заявить о себе на международном уровне, обменяться опытом с коллегами из разных стран. Конференции, мастер-классы, новые знакомства - всё это дало нам огромный заряд энергии. Особенно значимым для меня стало выступление с докладом на научно-практической конференции «Санкт-Петербург - родина Андреевской балалайки» . Тема доклада - «Ассимиляция русских народных инструментов в Казахстане» - чрезвычайно актуальна. Я рассказывала о том, как исконно русские инструменты - баян, балалайка и домра - органично влились в казахскую культуру и обогатили тембровую палитру национальных ансамблей. Подчеркнула, что основатель казахского оркестра Ахмет Жубанов, выпускник Ленинградской консерватории, заложил прочный фундамент для интеграции русских инструментов в казахскую музыкальную традицию. Сегодня в академических оркестрах Казахстана звучат баян и домра, обогащая репертуар шедеврами мировой и русской классики.
- В этом году вы стали единственным представителем Казахстана на V Петербургской международной неделе балалайки. Какие впечатления остались от этого события? - Это был поистине невероятный опыт! Неделя балалайки - настоящий праздник для всех любителей народной музыки. Я участвовала в качестве спикера, делилась опытом работы нашего оркестра и рассказывала о развитии народной музыки в Казахстане. Кроме того, в рамках мероприятия состоялась учредительная конференция Международной ассоциации оркестров, ансамблей и исполнителей на русских народных инструментах «Русское чудо», в которую вошли десять коллективов из семи стран - Беларуси, России, Франции, Латвии, Кыргызстана, Казахстана и Узбекистана. Был подписан международный меморандум о развитии балалайки в странах-участницах. Мне одной посчастливилось дирижировать Сводным международным оркестром балалаечников. Особенность проекта в том, что оркестр был создан буквально за одну неделю: репетиции, подбор репертуара, подготовка десяти произведений - и, в завершение, выступление на Гала-концерте. Это был потрясающий опыт сотрудничества и вдохновения!
- Оркестр русских народных инструментов часто называют универсальным коллективом. В чём заключается ваша универсальность? - В нашем коллективе 25 профессиональных музыкантов, настоящих виртуозов. Мы стараемся не ограничиваться узкими рамками: исполняем музыку самых разных жанров - от классики до современных произведений и даже джаза. Постоянно работаем над новыми аранжировками, ищем формы, которые позволяют народной музыке звучать современно и актуально.
- Как вы пришли в музыку? - Пошла по стопам старшей сестры, которая училась в музыкальной школе по классу баяна. В какой-то момент инструмент заинтересовал и меня. В музыкальную школу я записала себя сама. Учёба давалась легко, хотя однажды я хотела всё бросить. Но педагог пришёл к моим родителям и убедил их, что у ребёнка есть способности. После колледжа я поступила в Алматинскую консерваторию, которую окончила с отличием, получив две специальности - дирижирование и баян. Это было непросто: на дирижёрское отделение существовал строгий конкурсный отбор, который мне удалось успешно пройти. Мне посчастливилось учиться у дирижёра Государственного симфонического оркестра Т. Абдрашева. Затем преподавала в институте культуры, а сейчас работаю в музыкальном колледже. Всегда надеюсь, что кто-то из моих студентов однажды станет частью нашего оркестра.
- Каковы планы оркестра на будущее? - Наша задача - не просто сохранять, но и развивать традиции. Мы активно сотрудничаем с композиторами, создаём новые аранжировки, ищем оригинальные интерпретации классических произведений. Главное - заинтересовать молодёжь, привлечь её к народной музыке. Мы хотим показать, что народное искусство может звучать современно, вдохновенно и ярко.
- И последний вопрос. Что для вас самое важное в работе с оркестром? - Самое важное - профессиональное звучание музыки. Мы, как исполнители, должны максимально точно передать замысел композитора, ведь оркестр - посредник между творцом и слушателем. Для этого необходимо создать атмосферу доверия и взаимопонимания между дирижёром и музыкантами. Важно, чтобы каждый участник слышал и чувствовал мои рекомендации. Только так мы сможем достичь главной цели - высокого уровня исполнения, будь то классика, народная музыка или современные произведения.
«Орыс кереметі» қазақша: Айгүл Жұмашева балалайка, оркестрдің дәстүрі мен болашағы туралы
Қазақстандағы бірегей орыс халық аспаптар оркестрінің көркемдік жетекшісі әрі дирижері Айгүл Жұмашеваның музыкаға деген құштарлығы мен дәстүрге деген адалдығы рухтандыратын тұлға. «Орыс кереметі» халықаралық фестивалінде жеңіске жеткеннен кейін және Санкт-Петербургтегі Халықаралық Балалайка апталығына қатысқаннан кейін біз Айгүл Юсупқызымен кездесіп, оның шығармашылық жолы, оркестр және Қазақстандағы халық музыкасының болашағы туралы толығырақ білдік.
– Айгүл Юсупқызы, сіз басқарып отырған орыс халық аспаптар оркестрі – Қазақстан үшін бірегей құбылыс. Оны құру идеясы қалай пайда болды және басшылыққа қалай келдіңіз? – Біздің оркестрге 28 жыл толды. Оны Орал музыкалық колледжі негізінде Виктор Васильевич Плетнев құрды және оның алғашқы директоры болды. Ұжым осы оқу орнының түлектерінен құралған. Бүгінде оркестрде төрт вокалист, екі дирижер және әрине оркестр мүшелері бар. Құрылғаннан бері жұмыс істеп келе жатқан музыканттар бар, бірақ жас орындаушылар да аз емес. Оркестр – ең алдымен музыканттардың бірнеше буынының ұзақ тарихы мен қажырлы еңбегі. Ол ежелден облысымыздың мәдени байлығының символына айналған. Мен басшылыққа бес жыл бұрын келдім. Оркестрге жетекшілік ету туралы ұсыныс түскенде, менде күмән болды - кесте тығыз, жұмыс көп болды - бірақ мен ұсынысты бәрібір қабылдадым.
- Өткен жылы оркестр Санкт-Петербургте өткен «Ресей ғажайыптары» фестивалінде салтанатты түрде өнер көрсетті. Бұл тәжірибе командаға қалай әсер етті? - «Орыс кереметі» фестивалі біз үшін күшті серпін болды. Бұл халықаралық деңгейде өзімізді танытудың және әртүрлі елдердегі әріптестермен тәжірибе алмасудың тамаша мүмкіндігі болды. Конференциялар, шеберлік сабақтары, жаңа танысулар – мұның бәрі бізге үлкен қуат берді. Мен үшін «Санкт-Петербург – Әулие Андрей Балалайкасының туған жері» атты ғылыми-тәжірибелік конференцияда баяндама жасағаным ерекше болды. Баяндама тақырыбы – «Қазақстандағы орыс халық аспаптарының ассимиляциясы» – өте өзекті. Мен орыстың төл аспаптары – түймелі баян, балалайка және домраның қазақ мәдениетіне органикалық түрде қосылып, ұлттық ансамбльдердің тембрлік палитрасын қалай байытқаны туралы айттым. Ол қазақ оркестрінің негізін қалаушы, Ленинград консерваториясының түлегі Ахмет Жұбановтың қазақ музыкалық дәстүріне орыс аспаптарының кірігуіне берік негіз қалағанын атап өтті. Бүгінде аккордеон мен домра Қазақстандағы академиялық оркестрлерде ойналып, репертуарды әлемдік және орыс классиктерінің жауһарларымен байытып келеді.
– Биыл V Санкт-Петербург халықаралық балалайка апталығында Қазақстанның жалғыз өкілі болдыңыз. Бұл оқиғадан қандай әсер алдыңыз? - Бұл шынымен де керемет тәжірибе болды! Балалайка апталығы – барлық халықтық музыка әуесқойлары үшін нағыз мереке. Мен спикер ретінде қатысып, оркестріміздің тәжірибесімен бөлісіп, Қазақстандағы халық музыкасының дамуы туралы айттым. Сонымен қатар, шара аясында Беларусь, Ресей, Франция, Латвия, Қырғызстан, Қазақстан және Өзбекстан сияқты жеті елден он топ кірген «Орыс кереметі» Оркестрлер, ансамбльдер мен Орыс халық аспаптары орындаушыларының халықаралық қауымдастығының құрылтай конференциясы өтті. Қатысушы елдерде балалайканы дамыту бойынша халықаралық меморандумға қол қойылды. Біріккен халықаралық Балалайка оркестріне жетекшілік ету бақыты маған ғана бұйырды. Жобаның ерекшелігі сол, оркестр бір аптада сөзбе-сөз құрылды: репетициялар, репертуар таңдау, он жұмысты дайындау және ең соңында Гала-концертте өнер көрсету. Бұл ынтымақтастық пен шабыттың таңғажайып тәжірибесі болды!
– Орыс халық аспаптар оркестрін әмбебап ұжым деп жиі атайды. Сіздің жан-жақтылығыңыз қандай? – Біздің ұжымда 25 кәсіби музыкант, нағыз виртуоздар бар. Біз өзімізді тар шекаралармен шектемеуге тырысамыз: біз классикалықтан қазіргі заманғы шығармаларға, тіпті джазға дейін жанрлардың алуан түрлілігін орындаймыз. Біз үнемі жаңа аранжировкалармен жұмыс істейміз, халық музыкасының заманауи және өзекті дыбысталуына мүмкіндік беретін формаларды іздейміз.
– Музыкаға қалай келдіңіз? – Музыка мектебінде аккордеон бойынша білім алған үлкен апамның жолын қудым. Бір кезде бұл құрал мені де қызықтырды. Мен музыка мектебіне оқуға түстім. Оқу оңай болды, бірақ бір күні мен бәрін тастағым келді. Бірақ мұғалім ата-анама келіп, баланың қабілеті бар екеніне сендірді. Колледжден кейін Алматы консерваториясына оқуға түсіп, оны үздік бітіріп, екі мамандық – дирижерлық және аккордеон мамандығын алып шықтым. Бұл оңай болған жоқ: дирижерлық бөлімге қатаң конкурстық іріктеу болды, мен оны сәтті тапсырдым. Маған мемлекеттік симфониялық оркестрдің дирижері Т.Әбдірашевпен бірге оқу бақыты бұйырды. Одан кейін Мәдениет институтында сабақ бердім, қазір музыкалық колледжде жұмыс істеймін. Менің бір шәкіртім бір күні біздің оркестрдің мүшесі болады деп үміттенемін.
– Оркестрдің алдағы жоспарлары қандай? – Біздің міндетіміз – салт-дәстүрді сақтау ғана емес, дамыту. Біз композиторлармен белсенді жұмыс істейміз, жаңа өңдеулер жасаймыз және классикалық шығармалардың түпнұсқалық интерпретацияларын іздейміз. Ең бастысы, жастарды қызықтырып, халық музыкасына баулу. Біз халық өнерінің заманауи, шабыттандыратын және жарқын естілетінін көрсеткіміз келеді.
– Ал соңғы сұрақ. Оркестрмен жұмыс істеудің сіз үшін ең маңыздысы не? - Ең бастысы музыканың кәсіби дыбысталуы. Біз орындаушылар ретінде композитордың ойын барынша дәл жеткізуіміз керек, өйткені оркестр – жасаушы мен тыңдаушы арасындағы делдал. Ол үшін дирижер мен музыканттар арасында сенім мен өзара түсіністік атмосферасын қалыптастыру қажет. Әрбір қатысушының менің ұсыныстарымды естіп, сезінуі маңызды. Классика болсын, халық музыкасы болсын, заманауи шығармалар болсын, басты мақсатқа – жоғары деңгейдегі орындаушылыққа осылай ғана қол жеткізе аламыз.
