2026 год в Казахстане объявлен Годом цифровизации и искусственного интеллекта. Звучит масштабно, но для региональных IT-компаний это не про лозунги и футуристичные презентации. Пока на высоком уровне говорят о технологическом прорыве, на местах айтишники решают куда более практичные задачи: как удержать инженеров, где тестировать разработки и почему государственные структуры всё ещё выбирают импортные решения вместо местных.
Об этом - опыт IT-Ассоциации Западно-Казахстанской области, объединяющей компании, которые уже сегодня создают цифровые продукты для транспорта, коммунального сектора и промышленности.
Не стартапом единым
IT-Ассоциация ЗКО объединяет двенадцать компаний. Сегодня это отраслевое сообщество, но ещё несколько лет назад никакого IT-комьюнити в регионе фактически не существовало. Компании работали разрозненно и сталкивались с одними и теми же проблемами - прежде всего кадровыми.
- Мы решили объединиться, чтобы появился орган, который мог бы координировать работу отрасли, - рассказывает председатель Ассоциации Иван Мельников. - Компании работают в разных сегментах, но в рамках объединения мы занимаемся общественной деятельностью: консультируем, даём техническую экспертизу, в том числе для государственных органов.
До появления программы Tech Orda ассоциация самостоятельно занялась подготовкой специалистов. В собственной IT-школе за несколько лет подготовили более 50 практиков. Обучение было и остаётся бесплатным, финансирование - за счёт самих компаний.
Цель проста - готовить специалистов с практическими навыками. Отток кадров здесь ощущается особенно остро: региональные зарплаты не могут конкурировать с предложениями мегаполисов, где инженерам платят в разы больше. - Мы обучаем технарей, а не теоретиков. Преподают инженеры-практики, которые каждый день решают реальные задачи и готовят себе будущих помощников, - подчёркивает Мельников.
Под контролем ИИ
Один из последних проектов ассоциации - система мониторинга качества автомобильных дорог на базе искусственного интеллекта. Вместо субъективной оценки - машинный анализ в реальном времени. Камеры устанавливаются на автомобили, которые ежедневно ездят по городу и области: от скорой помощи до такси. Алгоритмы фиксируют ямы, состояние разметки, знаков и освещения, формируя аналитические отчёты с точной геолокацией. В перспективе систему можно доработать до анализа состава дорожного покрытия. Ключевой эффект - минимизация человеческого фактора и снижение коррупционных рисков. Разработка может использоваться Центром качества дорожных активов и службами технического надзора.
Ещё один пример - продукция компании «Сункар», единственного в стране производителя электронных систем транспортной безопасности. Их решения используют промышленные и недродобывающие предприятия. - Наши системы мониторят транспорт, поведение водителей, расход и возможные хищения топлива, уровень усталости и соблюдение техники безопасности. Всего около 120 функций. При этом наши решения служат значительно дольше зарубежных аналогов: мы даём гарантию до десяти лет, - говорит директор компании Сергей Ищенко.
Тем не менее государственный и квазигосударственный сектор пока не спешит переходить на отечественные решения. Часто решающим фактором в тендерах остаётся начальная цена, а не жизненный цикл продукта.
Цифра для города
Цифровизация касается и коммунального сектора. Один из пилотных проектов ассоциации - система мониторинга канализационных насосных станций. На проблемной КНС по улице Шолохова установлен датчик, измеряющий уровень стоков на глубине до 20 метров. При критических показателях сигнал мгновенно поступает службам, позволяя предотвратить аварию. В дальнейшем систему планируют сделать прогнозной. Проект уже рассматривается как потенциально экспортный.
От отдельных проектов - к IT-кластеру
Разработок и идей у региональных IT-специалистов немало, но не хватает инфраструктуры для их тестирования и масштабирования. - Мы уже сложились как сообщество: есть проекты, репутация, к нам обращаются. Но без общей площадки этого недостаточно. Нам нужен IT-кластер - с лабораториями, вычислительными мощностями и образовательной базой, - говорит Иван Мельников.
По словам Сергея Ищенко, без такой инфраструктуры региону сложно привлечь крупных технологических игроков, а значит - создать высокотехнологичные рабочие места и удержать кадры. Кластер рассматривается не только как экономический проект, но и как инструмент удержания молодёжи. Уже обсуждается передача одного из колледжей в доверительное управление, однако это лишь первый шаг.
Между амбициями и реальностью
Кремниевая долина в ЗКО сама по себе не появится. Нужны инфраструктура, инвестиции и понятные правила игры. Пока же региональное IT балансирует между реальными разработками и риском остаться в статусе «вечных пилотов». От системной поддержки зависит куда больше, чем успех отдельных компаний. Речь идёт о том, останутся ли в регионе люди, способные создавать цифровую экономику. И если для других экосистем на это ушли десятилетия, то для ЗКО вопрос сегодня звучит проще: появится ли у IT-сообщества собственная площадка для развития или всё снова ограничится презентациями и разговорами о «цифровом будущем».
Сіздің Силикон алқабыңыз немесе мәңгілік ұшқышыңыз ба?
Аймақтағы IT-ның дамуын не тежейді?
Аймақтағы IT-ның дамуын не тежейді?
2026 жыл Қазақстанда Цифрландыру және жасанды интеллект жылы болып жарияланды. Бұл үлкен естіледі, бірақ аймақтық IT-компаниялар үшін бұл ұрандар мен футуристік презентациялар туралы емес. Олар жоғары деңгейде технологиялық серпіліс туралы айтып жатқанда, жергілікті жерде IT мамандары әлдеқайда практикалық мәселелерді шешуде: инженерлерді қалай ұстау керек, әзірлемелерді қайда сынау керек және мемлекеттік органдар неге жергілікті шешімдердің орнына импорттық шешімдерді таңдайды.
Бұл көлік, коммуналдық сектор және өнеркәсіп үшін цифрлық өнімдерді жасап жатқан компанияларды біріктіретін Батыс Қазақстан облысының ІТ қауымдастығының тәжірибесі.
Тек стартап емес
Батыс Қазақстан IT қауымдастығы он екі компанияны біріктіреді. Бүгінде бұл салалық қауымдастық, бірақ бірнеше жыл бұрын аймақта бірде-бір IT қауымдастығы болған жоқ. Компаниялар силостарда жұмыс істеді және бірдей проблемаларға тап болды - ең алдымен кадрлар.
«Біз саланың жұмысын үйлестіретін орган пайда болуы үшін бірігуді ұйғардық», - дейді қауымдастықтың төрағасы Иван Мельников. – Компаниялар әртүрлі сегменттерде жұмыс істейді, бірақ қауымдастық аясында біз қоғамдық қызметпен айналысамыз: кеңес береміз, техникалық сараптама жүргіземіз, оның ішінде мемлекеттік органдар үшін де.
«Тех Орда» бағдарламасы пайда болғанға дейін бірлестік мамандарды дайындауды өз бетінше бастады. Бірнеше жыл ішінде біздің жеке IT мектебіміз 50-ден астам практиктерді дайындады. Оқыту тегін болды және болып қала береді, қаржыландыруды компаниялардың өздері қамтамасыз етеді.
Мақсат қарапайым – тәжірибелік дағдылары бар мамандарды дайындау. Мұнда кадрлардың кетуі әсіресе өткір: аймақтық жалақы инженерлерге бірнеше есе көп төленетін мегаполистердің ұсыныстарымен бәсекелесе алмайды. – Біз теоретиктерді емес, техниктерді дайындаймыз. Мұғалімдер күнделікті нақты мәселелерді шешетін және болашақ көмекшілерін дайындайтын практикалық инженерлер», - деп атап өтті Мельников.
AI басқарылады
Бірлестіктің соңғы жобаларының бірі – жасанды интеллект негізіндегі тас жолдардың сапасын бақылау жүйесі. Субъективті бағалаудың орнына – нақты уақыттағы машиналық талдау. Күнделікті қала мен облысты аралайтын көліктерге: жедел жәрдемнен таксиге дейін камералар орнатылған. Алгоритмдер шұңқырларды, белгілердің күйін, белгілер мен жарықтандыруды жазады, нақты геолокациямен аналитикалық есептерді жасайды. Болашақта жол жамылғысының құрамын талдау үшін жүйені одан әрі дамытуға болады. Негізгі нәтиже адам факторын барынша азайту және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайту болып табылады. Әзірлеуді Жол активтерінің сапа орталығы және техникалық қадағалау қызметтері пайдалана алады.
Тағы бір мысал, көлік қауіпсіздігінің электронды жүйелерін шығаратын еліміздегі жалғыз «Сұңқар» компаниясының өнімдері. Олардың шешімдерін өнеркәсіптік және тау-кен кәсіпорындары пайдаланады. - Біздің жүйелер көлікті, жүргізуші тәртібін, жанармай шығынын және ықтимал ұрлықты, шаршау деңгейін және қауіпсіздік ережелерінің сақталуын бақылайды. Барлығы шамамен 120 функция бар. Сонымен қатар, біздің шешімдеріміз шетелдік аналогтарға қарағанда әлдеқайда ұзақ қызмет етеді: біз он жылға дейін кепілдік береміз», - дейді компания директоры Сергей Ищенко.
Соған қарамастан, мемлекет пен квазимемлекеттік сектор отандық шешімдерге көшуге әзірге асығар емес. Көбінесе тендерлерде шешуші фактор өнімнің өмірлік циклі емес, бастапқы баға болып қалады.
Қалаға арналған фигура
Цифрландыру коммуналдық салаға да қатысты. Бірлестіктің пилоттық жобаларының бірі – канализациялық сорғы станцияларының мониторингі жүйесі. Шолохов көшесіндегі проблемалы кәріз сорғы станциясында 20 метрге дейінгі тереңдіктегі ағынды судың деңгейін өлшейтін датчик орнатылған. Егер индикаторлар маңызды болса, сигнал бірден қызметтерге жіберіліп, апаттың алдын алуға мүмкіндік береді. Болашақта олар жүйені болжамды етуді жоспарлап отыр. Жоба қазірдің өзінде әлеуетті экспортталатын жоба ретінде қарастырылуда.
Жеке жобалардан АТ кластеріне дейін
Аймақтық IT мамандарында көптеген әзірлемелер мен идеялар бар, бірақ оларды сынау және масштабтау үшін инфрақұрылым жетіспейді. - Біз қауымдастық ретінде өзімізді орнықтырдық: жобаларымыз бар, беделіміз бар, адамдар бізге жүгінеді. Бірақ ортақ платформасыз бұл жеткіліксіз. Бізге зертханалары, есептеуіш қуаты және оқу базасы бар IT кластері керек», - дейді Иван Мельников.
Сергей Ищенконың айтуынша, мұндай инфрақұрылымсыз аймаққа ірі технологиялық ойыншыларды тарту, демек, жоғары технологиялық жұмыс орындарын құру және кадрларды ұстап қалу қиын. Кластер экономикалық жоба ретінде ғана емес, жастарды ұстап тұру құралы ретінде де қарастырылады. Колледждердің бірін сенімгерлік басқаруға беру мәселесі қазірдің өзінде талқыланып жатыр, бірақ бұл бірінші қадам ғана.
Амбиция мен шындықтың арасында
Кремний алқабы Батыс Қазақстанда өздігінен пайда болмайды. Бізге инфрақұрылым, инвестиция және ойынның нақты ережелері қажет. Қазіргі уақытта аймақтық IT нақты оқиғалар мен «мәңгілік ұшқыштар» мәртебесінде қалу қаупі арасында теңгерімделуде. Жеке компаниялардың табысынан әлдеқайда көп нәрсе жүйелік қолдауға байланысты. Өңірде цифрлық экономиканы құруға қабілетті адамдар табыла ма деген сұрақ туындайды. Ал егер басқа экожүйелер үшін бұл ондаған жылдарға созылса, Батыс Қазақстан облысы үшін бүгінгі сұрақ қарапайым болып көрінеді: IT-қауымдастықтың өз даму платформасы бар ма, әлде бәрі қайтадан «цифрлық болашақ» туралы презентациялар мен әңгімелермен шектеледі ме?
