В эпоху коротких видео и бесконечной ленты социальных сетей разговоры о литературе среди подростков нередко воспринимаются как редкость. Однако в областной школе-лицее №8 такие встречи давно стали частью школьной жизни. Здесь работают сразу два книжных клуба, а обсуждения проходят на трех языках и собирают учеников разных классов - от седьмого до десятого.
Автор: Редакция Fresh City
Очередная встреча была посвящена «Словам назидания» Абая Кунанбаева - произведению, написанному больше века назад, но неожиданно точно откликнувшемуся современным школьникам. Организаторами клуба выступают учитель русского языка и литературы Гульмира Сырымовна Тасеменова и библиотекарь Менслу Отепкалиевна Арыкова. В этой встрече, куда пригласили и куратора книжного клуба Fresh BookCrossing, также участвовала учитель английского языка Людмила Ивановна Дейна.
Разговор получился неформальным и по-настоящему живым. Ученики не пересказывали заученные мысли, а спорили, рассуждали, проводили параллели с собственной жизнью и современным обществом. Для многих «Слова назидания» стали не просто школьным произведением, а поводом задуматься о саморазвитии, честности, внутреннем мире человека и умении не терять интерес к жизни.
Особенно школьников зацепило «Седьмое слово» Абая - размышление о человеческой душе и стремлении к познанию. Один из участников клуба, ученик 9 класса Виталий Цыганов, отметил, что философ поднимает тему, актуальную и сегодня: - Абай учит нас тому, чтобы мы оставались такими же жизнерадостными и любопытными, как дети, не теряли эту искру с годами и не становились черствыми. Другие участники говорили о том, что мысли Абая удивительно точно совпадают с проблемами современного общества - когда человек замыкается в повседневности, перестает интересоваться новым и ограничивает собственный кругозор. Для подростков произведение стало разговором не только о литературе, но и о личном выборе, ценностях и ответственности перед собой.
Одной из центральных тем встречи стал вопрос: может ли книга, написанная более ста лет назад, действительно повлиять на мировоззрение современного школьника? Ответы учеников звучали неожиданно взросло. - Конечно, книга может повлиять на мнение нынешних людей, потому что люди, что были тогда, что сейчас - практически одно и то же. Авторы раскрывают человеческую душу и дают человеку шанс понять, кто он такой, - считает Виталий Цыганов.
Ученик 10 класса Динмухаммед Тимурулы добавил, что литература прошлого помогает современному поколению увидеть проблемы общества глубже и избежать повторения ошибок: - Книги, написанные 100 лет назад, предсказывают наше будущее. При этом школьники честно признавали: читать классическую литературу современному поколению бывает непросто. Меняется язык, меняется темп восприятия информации, появляется «клиповое мышление». Но именно обсуждения помогают глубже понять произведение. - Когда ты слушаешь других, ты расширяешь свой кругозор. Может быть, понимаешь, что где-то был неправ, а где-то, наоборот, укрепляешь свое мнение, - рассказал Карим Тугузбаев, ученик 10 класса.
Для многих ребят книжный клуб давно стал не только местом для чтения, но и пространством общения. Здесь они учатся формулировать мысли, слушать друг друга, спорить и принимать разные точки зрения. Некоторые признаются, что именно благодаря таким встречам стали увереннее чувствовать себя в обществе и научились открыто выражать собственное мнение. - Это очень интересно - делиться своим мнением, слушать других, заводить новые знакомства. На каждой встрече ты узнаёшь что-то новое. Мне кажется, именно благодаря книжному клубу наша школа и мы сами развиваемся, становимся более сплочёнными и открытыми друг к другу , - считает ученица 10 класса Гульнара Газизова.
Особенность клуба - разнообразные форматы работы с литературой. Помимо обсуждений, школьники создают инфографику, нейрографику, постеры, презентации и даже театральные инсценировки. Такой подход помогает подросткам воспринимать книги не как обязательное школьное чтение, а как живой материал для творчества.
Так, во время одной из прошлых встреч ученики обсуждали роман «Преступление и наказание» и даже ставили сцены по произведению. Ребята признавались, что переживали за Раскольникова, спорили о его поступках и пытались понять внутренние мотивы героя. Для школьников это стало не просто чтением, а эмоциональным опытом, который помог иначе взглянуть на классическую литературу.
В школе-лицее №8 работа по популяризации чтения ведется системно. Здесь проходят конкурсы инсценировок, книжные дефиле и тематические литературные мероприятия. Один из самых ярких проектов - акция «Одна страна - одна книга», когда целый класс читает одно произведение, а затем представляет его в формате мини-спектакля. Организаторы клуба уверены: разговоры о том, что дети перестали читать, сильно преувеличены. Просто само чтение изменилось - появились электронные и аудиокниги, изменились форматы восприятия информации. Но интерес к историям, героям и смыслам у подростков по-прежнему остается.
И, пожалуй, именно это особенно ощущалось во время встречи, посвященной Абаю. Подростки спорили о философии, говорили о человечности, обсуждали внутренний мир человека и необходимость постоянного развития - искренне, без формальных ответов и выученных фраз. И в такие моменты становится понятно: книга по-прежнему может быть не просто текстом, а настоящим разговором.
Абайдың жаңа ұрпаққа тағылымы
Қысқа бейнелер мен шексіз әлеуметтік желілер дәуірінде жасөспірімдер арасындағы әдебиет туралы әңгімелер сирек кездеседі. Дегенмен, облыстық No8 мектеп-лицейінде мұндай кездесулер мектеп өміріне әлдеқашан енген. Мұнда екі кітап клубы жұмыс істейді, пікірталас үш тілде өтеді және жетіншіден оныншыға дейін әртүрлі сынып оқушыларының басын қосады.
Келесі кездесу Абай Құнанбаевтың осыдан бір ғасырдан астам уақыт бұрын жазылған, бірақ қазіргі мектеп оқушыларына күтпеген және дәл жауап берген шығармасы – «Өлең сөздеріне» арналды. Үйірменің ұйымдастырушылары орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі Гүлмира Сырымқызы Тасеменова және кітапханашы Менслу Өтепқалиқызы Арықова. Бұл кездесуге ағылшын тілі мұғалімі Людмила Ивановна Дейна да қатысты, оған Fresh BookCrossing кітап клубының кураторы да шақырылды.
Әңгіме бейресми және нағыз қызу өтті. Оқушылар жаттаған ойларын қайталамай, өз өмірлерімен, қазіргі қоғаммен өзара пікір таластырды, дәлелдеді, параллельдер жүргізді. Көпшілік үшін «Қара сөздер» мектеп жұмысы ғана емес, өзін-өзі дамыту, адалдық, адамның ішкі әлемі және өмірге деген қызығушылығын жоғалтпау туралы ойлауға себеп болды.
Мектеп оқушыларын әсіресе, Абайдың «Жетінші сөзі» – адам жан дүниесі мен білімге құштарлық танытты. Үйірмеге қатысушылардың бірі, 9-сынып оқушысы Виталий Цыганов философтың бүгінгі күні де өзектілігін жоғалтпайтын тақырыпты көтеріп отырғанын атап өтті: «Абай бізді баладай көңілді, қызық болып жүруге, жылдар өткен сайын осы ұшқыннан айырылып қалмауға, жалтақ болмауға үйретеді». Басқа қатысушылар Абайдың ойлары адамның күнделікті өмірге араласып, жаңа нәрселерге қызығушылық танытпай, өз көкжиегін шектейтін қазіргі қоғамның мәселелерімен таңқаларлықтай сәйкес келетінін айтты. Жасөспірімдер үшін шығарма тек әдебиет туралы ғана емес, сонымен қатар жеке таңдау, құндылықтар және өзіне деген жауапкершілік туралы әңгіме болды.
Жиынның басты тақырыптарының бірі: жүз жылдан астам уақыт бұрын жазылған кітап қазіргі мектеп оқушысының дүниетанымына шынымен әсер ете ала ма? Оқушылардың жауаптары күтпеген жерден жетілгендей болды. – Әрине, кітап бүгінгі адамдардың пікіріне әсер ете алады, өйткені ол кездегі адамдар мен қазіргі адамдар іс жүзінде бірдей. Авторлар адам жанын ашып, адамға оның кім екенін түсінуге мүмкіндік береді, дейді Виталий Цыганов.
10-сынып оқушысы Дінмұхаммед Тимурұлы өткен дәуір әдебиеті бүгінгі ұрпақтың қоғамдағы түйткілдерді тереңірек көріп, қателіктерді қайталамауына септігін тигізетінін тілге тиек етті: - Осыдан 100 жыл бұрын жазылған кітаптар біздің болашағымызды болжайды. Бұл ретте мектеп оқушылары классикалық әдебиетті оқу қазіргі ұрпақ үшін қиынға соғатынын шынайы мойындады. Тіл өзгеріп, ақпаратты қабылдау қарқыны өзгеріп, «клиптік ойлау» пайда болады. Бірақ бұл жұмысты жақсы түсінуге көмектесетін талқылаулар. – Өзгелерді тыңдай отырып, ой-өрісің кеңейеді. Мүмкін бір жерде қателескеніңді түсінетін шығарсың, бірақ бір жерде керісінше пікіріңді нығайтасың», - дейді 10-сынып оқушысы Кәрім Тұғызбаев.
Көптеген балалар үшін кітап клубы бұрыннан кітап оқитын орынға ғана емес, сонымен қатар қарым-қатынас алаңына айналды. Мұнда олар ой тұжырымдап, бірін-бірі тыңдап, пікірталастырып, әртүрлі көзқарастарды қабылдауға үйренеді. Кейбіреулер дәл осындай кездесулердің арқасында қоғамда өздерін сенімдірек сезініп, өз пікірлерін ашық айтуға үйренгендерін мойындайды. - Өз пікіріңізбен бөлісу, басқаларды тыңдау, жаңа таныстар табу өте қызықты. Әр кездесуде сіз жаңа нәрсені үйренесіз. Мектебіміз де, өзіміз де дамып, бірлігіміз артып, бір-бірімізге ашық болып келе жатқанымыз кітап клубының арқасында деп ойлаймын», - дейді 10-сынып оқушысы Гүлнар Ғазизова.
Клубтың ерекшелігі – әдебиетпен жұмыс істеу форматтарының алуандығы. Пікірталастардан басқа студенттер инфографика, неврография, плакаттар, презентациялар, тіпті театрландырылған көріністер жасайды. Бұл тәсіл жасөспірімдерге кітаптарды мектептегі міндетті оқу ретінде емес, шығармашылық үшін жанды материал ретінде қабылдауға көмектеседі.
Сонымен, өткен кездесулердің бірінде студенттер «Қылмыс пен жаза» романын талқылап, тіпті шығарма бойынша сахналық көріністер де қойды. Жігіттер Раскольников үшін алаңдағанын мойындады, оның әрекеттері туралы дауласып, кейіпкердің ішкі себептерін түсінуге тырысты. Мектеп оқушылары үшін бұл жай оқу емес, классикалық әдебиетке басқаша қарауға көмектесетін эмоционалды тәжірибе болды.
№8 мектеп-лицейде кітап оқуды насихаттау жұмыстары жүйелі жүргізілуде. Мұнда драматургия байқаулары, кітап шоулары және тақырыптық әдеби іс-шаралар өткізіледі. Ең қызықты жобалардың бірі – «Бір ел – бір кітап» акциясы, бүкіл сынып бір шығарманы оқып, кейін оны шағын спектакль форматында ұсынады. Клуб ұйымдастырушылары балалар кітап оқуды тоқтатты деген әңгіменің тым асыра айтылғанына сенімді. Оқудың өзі өзгерді - электронды және аудио кітаптар пайда болды, ақпаратты қабылдау форматтары өзгерді. Бірақ жасөспірімдер әлі де оқиғаларға, кейіпкерлерге және мағыналарға қызығушылық танытады.
Міне, Абайға арналған жиында ерекше сезілгені осы болса керек. Жасөспірімдер философия туралы айтысып, адамгершілік туралы әңгімелесті, адамның ішкі әлемі мен үнемі даму қажеттілігін талқылады - шын жүректен, ресми жауаптарсыз немесе үйренген тіркестерсіз. Ал мұндай сәттерде анық болады: кітап бәрібір жай мәтін емес, шынайы әңгіме болуы мүмкін.
